BUKEL TI RENGNGAT

 

                                     Ababa a Drama ni

                          PELAGIO A. ALCANTARA

 

 

Dagiti Taona:     Damiyao

                             Linnaay

                             Nimmay

                             Dagiti Agsala

Lugar:                 Iti maysa a purok iti kabanbantayan ti Ilokos

Panawen:            Iti tartaraudi a panawen dagiti Kastila  iti Pilipinas

 

 

Ti Kakaisuna nga Eksena

 

ITI KABAKIRAN nga asideg iti balay dagiti Itneg. Panipngeten. Adda ababa a bangko iti makannawan. Ken gatong a bumegbeggang. Iti  adayo, adda anaraar ti apoy. Pagammuan, mangngeg ti togtog ken ungor ti gangsa a sarunuen ti tangguyob. Rummuar dagiti agsala. Kalpasan ti sala, sumrek ni Linnaay. Naliday. Nakasab-at ti bungonna. Agsarimadeng iti tengnga a kasla agallingag. Mangngegna ti ungor dagiti tambor. Yangadna ti ulona. Pumigsa ti togtog.

 

Linnaay:   Ti sala, mangrugin ti sala: (Agapput a bulonna ti

                   agtugaw) Kumita iti adayo)  Damiyao, Damiyao,

                   apay a baybay-annak? (Adda maallingagna a

                   sumungad. Italmegna ti barukongna a kasla

                   agpadaan)

 

Damiyao:  (Sumrek) Linnaay…Addaakon, Linnaay ……

 

Linnaay:   (Di agkir-in. Di tumaliaw)

 

Damiyao:  Linnaay, siak ni Damiyao. (Agtakder iti likudanna)

 

Linnaay:   Apay nga immayka, Damiyao? Apay a pinanawam

                   ti sala?

 

Damiyao:   Addan ti sibubukel a tribu iti salaan, Linnaay. 

Linnaay:    Maragsakan ti sibubukel a tribu iti ragsak nga

                    agpaay kenka

 

Damiyao:   Ket gapu ta sika laengen ti kurangna, saanka kadi a

                    maragsakan  gapu kaniak?

 

Linnaay:    (Saan a tumaliaw.)  Diak ammo, Damiyao…

 

Damiyao:  Apay a dika tumalantan, Linnaay. Ur-urayendaka

                   dagiti tattao iti  purok a sumala.

 

Linnaay:   Ania ti mamaay ti sala kaniak ita…Ammom

                   Damiyao, a tunggal  sala iti purok addaak latta, ken

                   nagsalsalaak a siraragsak, ngem –

Damiyao:  Agsalaka ita a rabii tapno ipaneknekmo kaniak ken

                   iti tribu nga awan ti gura ken saem a nabati ita

                   nakem.

 

Linnaay:   (Sumango) Damiyao, ditoy barukongko a kas met

                   itoy nakem awan ti naidulin a gura ken saem.

                   Ngem diak umay agsala tapno paneknekak daytoy

                   iti siasino man.

 

Damiyao:  Ladingitek iti kastoy a mapaspasamak, Linnaay. 

                  Ngem agpadata  a di makaturay…

 

Linnaay:  (Agyegyeg dagiti abagana ket agdumog a kasla

                  madupoy)

 

Damiyao:  (Darasenna nga iggaman dagiti abagana a

                   bataken). Linnaay nga impatpategko, ania ti kueem?

 

Linnaay:   (Kumita iti adayo) adda malagipko, Damiyao…

 

Damiyao:  Ania ti malagipmo, Linnaay?

 

Linnaay:   Malagipko ti naragsak a biagta. Ti lima a panagani

                   ken ti daksanggasat a panagtiponta kas agassawa.

                   (Agdumog)

 

Damiyao:  (Palusposanna) Pagdanagennak man, Linnaay…

 

Linnaay:   Malagipko ‘di damo a panagsarakta. Aggapuka iti

                   bantay  a nagawit iti kayo –

 

Damiyao:  Ket sumungadka met a nakasusuon iti damili

                   manipud iti ubbog. Pinainumnak iti danumno.

                  Immisemka ket kimmaro ti  wawko…

 

Linnaay:   (Tumakder)  Wen.  Ket nakitak ti sukog ken siglat

                   ti kinalalakim. Iti saan a mabayag, inrusodmo ti           

                    Gayang ni Ayat iti sango ti agdan da Ama ken Ina.

                   Malagipmo daydi aldaw a panangipanawmo

                   kaniak? Narungsot dagiti karayan. Nasipnget

                   dagiti rangkis, ngem anian a nagtalged ti

                   kinibinta nga ayat a limmasat.

Damiyao:  Wen, Linnaay, malagipko.  Pinarmekta ti buteng

                   ken patay kadagiti derraas.

 

Linnaay:   (Yegyegen dagiti abagana,  sa agdumog)  

                   Naim-imbag koma payen, Damiyao, no

                   naikaglisak la ngaruden iti rangkis idi…

                                  

Damiyao:  (Sappuyotenna) Dika agisawang ti kasta,    

                   Linnaay. Dika koma tagipaiten –

Linnaay:   (Sumango a masuron)  Wen, tagipaitek man

                   unay: Kalpasan ti lima a panagani a

                   panagdennata iti daytoy a taeng, maibturak

                   ngata ti panangpanawmo kaniak, Damiyao? Ket

                   ti ‘nia a gapu? Gapu laeng iti keddeng a

                   masapul a maparaburanka iti anak a diak

                   kabaelan nga insagut kenka? Damiyao, no

                   mariknam la koma… (Agdumog)

 

Damiyao:  Ngamin, ta ti biag awan anagna no awan ti

                   anak.

 

Linnaay:   Kaniak, awan pateg ti biag no mapukawka!

 

Damiyao:  Saanko a basol, Linnaay.  Inurayta ti lima a

                   buras, naunday a panaguray…

 

Linnaay:   (Musiko…..Kumita iti sango)  Ngem ania koma

                   ti maysa nga anak a mayarig iti bukodta a biag?

                  Ti biag ti ayan-ayatta iti taeng ti dungngo ni

                   asawa? (Sumango ken Damiyao)Damiyao,

                   ibagam man kaniak no ania dayta a banag  a

                   mangted ti panagtarigagay ni lalaki a maaddaan

                   iti maysa nga anak? Awan kadin ti pateg ken

                   anag ti panagbiagta, ti panangitukit ken

                   panagapit, ti panagdenna dagiti dua nga

                   agpinnateg a kas naan-anay nga agassawa?                

                   (Iti sango) Apay a ti paglintegan daytoy a tribu

                   isut’ mangeddeng iti kinarukop ti napudno a

                   panagpinnateg babaen ti maysa a pagteng a ti

                   laeng Dios ti makabael a mangeddeng? Ania a

                   linteg daytoy? Manon a bubong ni Ayat ti

                   narsuod gapu iti kastoy a kinamaag dagiti

                   pammati?  Manon a sabong daytoy a tribu ti 

                   nakettel tapno mairuknoy laeng iti laem ti

 pannakailunod? (Sumango ken Damiyao) Saan a 

 mabalin,  Damiyao! Bukelnak met a talaga daytoy

 a tribu nga inay-ayat ken ipatpategko! (Agdumog)  

 Ngem anian a nagsaem! Ipapilit ti linteg nga  

 aginnaddayota! (Rumasok) ‘Yanna ti ararua daytoy

 a linteg? Ah, Damiyao, no umayak tumalantan,

 umayak tapno umayko yikkis ti kinarukop dagitoy

 a pammati a nangipatawid iti daytoy a dusa iti

                   awan gawayna a babai. (Ikanayonna ti agtugaw)

     Damiyao:   (Dagusenna ti mangsappuyot)  Umayka iti

                          pasala, Linnaay?

 

Linnaay:    No umayak, iti maysa a gapu.  Karitek ti

                    panguluen ti tribu ket ibagak a saan, saan a

                    nainkalintegan daytoy a pannusa! 

                    (Sumango)Damiyao, naikarika a para kaniak. 

                    Awan ti sinoman a mangtagikua kenka no saan

                    a siak.   Bay-am a siak ti umuna a babai  iti

                    purok a mangsalungasing ti linteg ti                             

                    tribu. Bay-am a siak ti umuna a mangilunod ti

                    linteg nga agkuna a panawannak tapno padasem

                    manen ti kinalalakim iti sidong ti sabali a babai.                  

Damiyao:   Linnaay, laisendak dagiti lallaki gapu ta saannak

                    a maikkan iti  anak, ken masapulko ti maysa nga

                    anak tapno maibatik ti naganko iti pulitayo.

Linnaay:    Tarigagayam ti anak, Damiyao, ngem siak

                    tarigagayak ni Patay.   (Aglusdoy)

 

Damiyao:   Linnaay…..(Batakenna)

 

Linnaay:    Awanen ti serserbik nga agbiag. Kayatkon ti matay…

    

Damiyao:  Saan, Linnaay, saan. (Ipatugawna)

 

Linnaay:   (Sumango)  Ania a gapu ti pagbiagak?

                   Mangtedka iti maysa laeng a gapu tapno

                   padasek ti agbiag, Damiyao!

Damiyao:  Adda pay gundawaymo iti sabali a ragsak.

 

Linnaay:   Sabali a ragsak?  Maymaysa ti ragsakko!

 

Damiyao:  Iti sabali a lalaki a masarakamto …

 

Linnaay:   Maymaysa ti lalaki iti biagko.

 

Damiyao:  Agkuyogta a mapan iti sala. Addanto maysa a

                   makasiput kenka ket isunto daytoy ti kagasatmo. 

                   Sino ti makaibaga nga iti daytoy baro a  sidong                      

                   rumusingto ti bukel a di timmubo iti biagta?

Linnaay:   Natayen ti essemko iti sabal a sidong.

 

Damiyao:  (Nasaem)  Kasta met kaniak, Linnaay.

                   Maymaysa ti kas kenka iti biagko.

 

Linnaay:   (Tumakder sa sumango)  Makunam ngata iti

                   kasta, Damiyao!  Nupay ita a rabii, iti aweng

                   dagiti gangsa, ur-urayennakan ni Nimmay. 

                   (Agimon)  Ni Nimmay, Damiyao!  Ubing ken

                   napintas! (Agarte)  Nagasgasatka, Nimmay!  Idi

                   siak ti mairuknoyan iti sala, amin dagiti babbai

                   iti purok, nagsalada. (Nalamuyot a sonata)  Ita

                   a rabii, agsalada a para kadakayo ken Damiyao

                   tapno patalgedandan ti panagtiponyo.  Bareng

                   sikanton ti makaited ti diak naipaay. Bareng! 

                   (Sumango) Ngem kasano ti katalged daytoy a

                   sala a mangibaga nga uray ni napintas a

                   Nimmay agbanagto met a saan a mapaay?

 

Damiyao:  (Tumakder)  saan a kas kenka ni Nimmay a

                   naruam iti trabaho.  Sika ti kagagetan ken

                   kadungnguan nga asawa iti puroktayo, Linnaay.

Linnaay:   (Makasair)   Nagsam-iten a denggen.  Ngem

                   ania ti naitulongna kaniak ti kinagaget ken

                   kinadungngok a kas asawa?

 

Damiyao:  Nangted kaniak it umdas a ragsak

 

Linnaay:    Ragsak a nangilunod kaniak… Awan ti di

                   agkuna  a  ti daydi arabii a siak ti kararagsakan a

                   babai … a siakto ti mangarkos iti kinalalakim iti

                   marukon-rukod nga ubbing … ta nakitada iti

                   namsek a bin-i iti ganus ken kayaw ‘toy bagik

 

Damiyao:  Pudno, Linnaay,  Nakitak idi pinainumnak iti

                   danummo, idi nagsalaka iti salon. Dimmarang ti

                   bagik iti daydi lung-aymo ken lungpom iti

                   kumpas dagiti kongkong. Impakdaarmo ti lailo

                   dagiti lanut ken indayon ti angin iti tanap ken

                   turturod. Amin a mata naiturongda amin iti

                   sukogmo a nasam-it ken ayamuommo a kari. Iti

       barukongko, nagukradka a sabong a naginakbay

       iti ayat ken biag… Siak ti kagasatan a lalaki iti 

       lubong, Linnaay.

 

Linnaay:    Nalabit, Damiyao.  Nalabit a saanta a maikari

                   nga agpinnateg iti agnanayon.  (Adda gaw-

                   atenna – ti bungon)

 

Damiyao:  Adda gayam bungonmo.  Sadino ti panggepmo a

                   papanan, Linnaay?

 

Linnaay:   (Musiko – nalamuyot a naliday)  Pumanawak,

                   Damiyao. Apaman nga lumgak ti lawag. Inton

                   agpatingga ti karbengak a kas asawam. Uray ta

                   naisaganakon daytoy a balay iti isasangpet ni

                   Nimmay.

 

Damiyao:  Saan, Linnaay, saanka a pumanaw.  Agnaedka

                   ditoy.  Kukuam daytoy a taeng.  Binangonko a

                   para kenka.  Agyanka ditoy agingga iti kayatmo.

 

Linnaay:   Ket dakayo ken ni Nimmay - -

 

Damiyao:  Mangbangonakto iti sabali a balay.

 

Linnaay:   Saan, Damiyao!  Nagpatingngan ti karbengak iti

                   daytoy a balay. Awanen ti pategna kaniak.

                  Agsubliak iti balay a nakaiyanakak.

 

Damiyao:  Ngem bukodmo a balay daytoy.  Duata a

                   nangbangon.

 

Linnaay:   Wen, balayko daytoy agingga iti sika ti asawak.

 

Damiyao:   Ket no madika nga agnaed, dika koma panawan ti

                    purok. Taripatuem koma dagiti talon kem uma a

                    dinalusak a para kenka.

 

Linnaay:     (Iti agpasugnod a timek)  Isagutmo idan ken

                    Nimmay. Saankon a masapul.

 

Damiyao:    (Masair)  Awan man laeng iti maysa a

                     tagipatgem a nagrigrigatak a para kenka,

                     Linnaay.

 

Linnaay:     Malaksid ti maysa a banag, Damiyao: malaksid

                     daytoy a kuentas (Itanggayana)

 

Damiyao:    Yamanek, Linnaay. Idulinmo koma daytoy a

                     kuentas.  ‘Ammodtoy ‘ta yukkorko manen

                     (Alaenna nga ikuentas kenkuana)

 

Linnaay:     (Ay-ayamenna dagiti tinukel a nakadumog) 

                     Idulinko daytoy a pakalaglagipak di ayatmo. Iti

                     sadino man a papanak, isursurotko daytoy a

                     tanda, Damiyao.  Ket ladingitek man unay ta

                     awan man laeng ti mabalinko nga ibati a kas

                     lagip ti panagayatko kenka.

Damiyao:    (Musiko) (Sappuyotenna)  Ti dungngom ken

                     kinapudnom isuda ti imbatim a tanda.  Kas iti

                     kuentasmo, bilangekto ti kada dungngom a

                     katukad ti kada bukel dagita lailom. Kopikopam

                     koma, Linnaay.  Kuentas daydi Ina dayta.

                     (Mangngeg ti pumigpigsa nga awing ken togtog 

                     manipud iti salon. Agallingag ni Linnaay)

 

Linnaay:     Birbirokendakan iti salaan. Mangngegko ti

                     naganmo nga ipukpukkawda. Pangngaasim,

                     agsublikan iti purok. Mapankan.

Damiyao:    Awan ti ganatek, Linnaay.  Makauray ti sala.

 

Linnaay:     Ngem kaguradakanton dagiti panguluen. Masapul

                     a mapankan.  Matektekan itan ni Nimmay.

 

Damiyao:    Makauray ni Nimmay.

 

Linnaay:     Kaasiam ni Nimmay. Ingkan.

 

Damiyao:    Agingga ti ibagam kaniak nga awan sakit ti

                     nakemmo.

 

Linnaay:    Awan, awan ti sakit ti nakemko.

 

Damiyao:   Ibturanta dagitoy gapu iti tribu.

Linnaay:   Ammok, ammok unay …

 

Damiyao:  Pakirdem koma ‘ta nakemmo, ket no - -

 

Linnaay:   (Dagus a sippawenna)  Ket no saanka nga

                   agballigi – ngem saan, saan, Damiyao. 

                   (Kaptanna ti takiagna)  Saan,  diak kayat a

                   mapaayka pay!

Damiyao:  No mapaayak manen, Linnaay, ikarik nga

                   agsubliak a dagus kenka!

 

Linnaay:   (Apputenna ti ngiwat ni Damiyao)  Dika

                   agisawang iti kasta, Damiyao!

 

Damiyao:  Pudno, Linnaay.  Uray anianton ti

                   mapaspasamak. (Agin-inayad a tumakder)  

                   Pagkibbaywem ti barukongko, Damiyao!

 

Damiyao:  Apay, Linnaay?  (Situtugaw pay laeng)

 

Linnaay:    (Sumango)  Agsipudta yaradokto manen dagitoy

                    tumengko a dumawat  kadagiti diosen a

                    paayennaka koma ni Nimmay tapno mapasublika

                    kaniak, Damiyao.

 

Damiyao:   Ikararagmo koma a maparaburannak iti anak.

                    Idawdawatmo, Linnaay.  Ket no kalpasan ti

                    panangidawdawatmo ket matnagto laeng ti bukel

                    iti rengngat, isunton ti panagsublik kenka. 

                    (Tumakder) agtarayakton nga umay iti sidongmo

                    iti agnanayon.

 

Linnaay:    Damiyao!  (Kayatna nga arakupen)

 

Damiyao:   Linnaay, biagko… (Iggamanna dagiti imana)

 

Linnaay:    Ur-urayenka iti tunggal kanito.  (Agdumog)

                    (Pumigsa ti uni ti tambor ken tangguyob ……

                    musiko)

 

Damiyao:   (Umaddang nga agsanud ken siiiggem kadagiti

                    takiag ni Linnaay a nakadumog ken aglulua) 

                    Linnaay, panawankan.  Innakon… Dios ti agbati.

 

Linnaay:    (Idi makalikod ni Damiyao.  Yangadna ti rupana. 

                    Awanen ni Damiyao) Damiyaoooo! (Aganug-og

                   iti rabaw ti bangko) (Sumrek ni Nimmay.

                   Madanonna ni agsangsangit a Linnaay iti  sigud

                   nga yanna.  Sumardeng idi madlawna ti sumrek)

 

Nimmay:   Linnaay, Linnaay, umayak man?

 

Linnaay:   Nimmay, sika?  Ania ti masapulmo?  (Saan a

                   tumaliaw)

 

Nimmay:   Immayak, Linnaay, a kas maysa a kabsat.

 

Linnaay:   Tapno nayonam pay ti saem a sagabaek. 

                   Pinalubosakon ni Damiyao.  (Agdumog)

Nimmay:  Tapno paneknekak kenka a mariknak ti saem ti

                   panagsagabam. (Tumugaw)

 

Linnaay:   Bay-am a bukodak ti karbengak a ladingit,

                  Nimmay.

 

Nimmay:  Ammom nga awan kadata rti agayat iti daytoy a

                  mapaspasamak.

 

Linnaay:   (Sumango)  Nagasatka, Nimmay, Adda kenka ti

                   bukel a diak naisagut ken Damiyao. Ti lung-aymo,

                   ti libnosmo, uray ti timekmo, isuda ti kayaw ti

                   biag.  Rumbeng unay a sika ti pili ti tribu. 

                   (Mangngeg ti dalagudog dagiti tambor) Ngem

                   mangrugin ti sala, Nimmay.  Adda idiayen ni

                   Damiyao.  Ingkan…

 

Nimmay:   (Umisem)  Makauray ti sala, Linnaay.  (Tumakder) 

                   Bay-am ta sapulennak ni Damiyao. Ni Damiyao a

                   nangted kenka iti umuna nga agek, umuna a

                   dungngo, umuna a lailo…

 

Linnaay:   (Sumango)  Eppes nga umuna!  Eppes a bukel! 

                   Bukel iti natikag a rengngat…

 

Nimmay:   Nagasatka met Linnaay a nagpaay iti sidong ti

                   Maraem unay a lalaki ti tribu…

 

Linnaay:   Gasat nga agpaay kenkan, Nimmay. Dayaw ken

                   nagan, ayat ken lailo.

 

Nimmay:   No maitedko ti saanmo a naited.

 

Linnaay:   Adda kenka dagiti paltiing  dagiti diosen. Ubingka

                   a bukel. Apagbingngi a busel.

 

Nimmay:   Kinunuak met ti kasta idi sika. Idi agsalakayo ken

                   Damiyao.  Ubingak unay idi ngem mariknakon ti

                   giteb ni apal. Nakitak amin dagiti paludipmo

                   kenkuana.  Diak ilibak, Linnaay, indawdawatko

                   idi a masarakakto koma ti lalaki a kas ken

                   Damiyao.

 

Linnaay:   Dawat a pimmayso, Nimmay!  Dumteng kenka iti

                   daytoy a rabii ti kinalalaki ni Damiyao tapno

                   apitenna ti kinaganosmo…tapno biagenna iti

                   arpadyo ti bukel a raemento manen ti tribu.

 

Nimmay:   Ti tribu ti akinnakem amin dagitoy.

 

Linnaay:   Awatem koma ni Damiyao a kas ti panangawatko.

 

Nimmay:   Iti maysa a kondision…

Linnaay:   Iti amin a kondision.

 

Nimmay:  Babaen ti  naragsak ken nadalus a

                  pammalubosmo.

 

Linnaay:  (Tumakder a kasla naapas)  Dawdawatem dagiti

                  Kakaisuna a liwliwak – ti sennaayko a

                  daksanggasat ken ti luak a pagkamangak.  Ngem

                  no isu ti gustuem…itedko ida gapu ken Damiyao..

 

Nimmay:  (Tumakder)  Agyamanak, Linnaay.  Ngem saan a

                  makaanay dagiti nasam-it a balikasmo.  Masapul a

                  baliksem iti aramid.  Umayka, Linnaay, 

                  danggayannakami iti sala.

Linnaay:  (Masdaaw a sumango) Nimmay, apay a dawatem

                  ti maysa a banag a saanen a paset ti katulagan ti

                  tribu?

 

Nimmay:  Panagpinnateg ti dua nga agkabsat.  Ay-ayatenta a

                  dua ni Damiyao iti awan kurangna nga ayat.               

                  Apay a dita mapan agsala?  Siak ken Damiyao

                  tapno agpakadakamton iti salon, sika ken ti

                  kaasmangmo tapno irugim manen ti                               

                  mangidaton iti ayat ita uneg ta pusom.

Linnaay:    Natayen ti lung-ay kadagiti imak ken gutong. 

                    Naidatonda aminen ken Damiyao.

Nimmay:    Agungardanto apaman a makitam dagiti lallaki            

                    ti tribu.

 

Linnaay:    (Makasangit)  Nimmay!  Saannak nga allilawen. 

                    Saanmo a maguyugoy ti eppes  a laem ‘toy ayatko

                    iti pammatim nga addanto bukel a mapataudko.

Nimmay:    Linnaay, kabsatko.  Nalipatam kadin a tunggal

                    bukel a mapataud, gubuayen ti agsumbangir a

                    kinabagas?

 

Linnaay:     (Gulpe) Ania ti kayatmo a sawen Nimmay?

 

Nimmay:    Mabalin a ni Damiyao ti eppes.

 

Linnaay:    Apay a sawem ti kasta?  Saan, Nimmay, siak ti

                    natikag a bukel.

 

Nimmay:   Mabalin a ni Damiyao,  ket nalabit nga awanto

                    pay ti ubbaw kadakayo. Mano, mano a tawenyon

                    a nagtipon? Manon nga igaaw ti napalabas?

 

Linnaay:    (Agulimek a kumita iti adayo) Tallo, uppat,

                    lima… Lima a tawenmi.

Nimmay:   Nagpariknaka kadin iti mangngagas dita patad?

 

Linnaay:    (Sumango)  Ammom nga uray dayta saan a

                    kanunongan ti pammatitayo ditoy bantay,

                    Nimmay.

 

Nimmay:    Amangan, Linnaay, amangan ta agsipud ti

                    gagetyo a parsua saanmo pay a napasangpet ti

                    gundaway nga inka madlaw ken marikna dagiti

                    pagilasinan.

 

Linnaay:    Inaramidmi aminen a kaniaw, Nimmay.  Ngem

                    kaskasdi nga awan nagparikna kaniak.

 

Nimmay:   Wenno, saanna pay nga oras…

 

Linnaay:    Saannak a tikawen, Nimmay.  Napateg unay ni

                   Damiyao a mapaay.  Ngem no isu ti kayat ti tribu,

                   anusak, yantangay addaka a pangnamnamaan

                   tapno maalaw ti kinalalakina.

 

Nimmay:   Babaen ti panagsakripisiotayo a babbai!  Gapu

                   laeng ti pammatida a ti anak ti panguluen ti

                   Diosen ti kinabagas.

 

Linnaay:   Isu dayta ti paneknekam, Nimmay.  Nalpaskon ti

                   pannakabagik.

Nimmay:   Intedmo ti bagim, ti amin a lasbang ken

                   ayamuommo. Kalpasanna, panawannaka nga

                   agmaymaysa.

 

Linnaay:   Babai ti kinataom, Nimmay.  Ditoy bantay,

                   agtamedka iti linteg ti ugma. Maaramatka iti

                   pagayatan dagiti maraem. (Tumugaw)

 

Nimmay:   (Agtugaw)  Linnaay, tulungannak.  Mabutengak. 

                   Ayatek ni Damiyao a kas ti panagayat ti init iti

                   sipnget gaputta anak ti pagtamdan a panguluen. 

                   Itibnokko ‘toy darak iti dara dagiti natan-ok. ‘La,

                   wen.  Umanay kadin a pakapaayan dayta, Linnaay?

                  

Linnaay:   (Sumango)  Nimmay,  kabsatko. Idawdawtko a

                   sika ti rusingan ti bukel.

 

Nimmay:   Kasano ti panamatik ti kasta?

 

Linnaay:   Adda iti libnos ken lasbangmo.

 

Nimmay:   Nalibnos ken nalasbangka met idi.

 

Linnaay:    Patibkerem ‘ta pammatim.

 

Nimmay:   Awan ti natikag kadakayo?

 

Linnaay:   Kayatnak sa a kaasian.  Ni Damiyao ti

                   kaasiantayo.

 

Nimmay:   Ngem saandatayo a kaasian a babbai.

 

Linnaay:   Nayanakta nga agtungpal.

 

Nimmay:   Apay a dika tungpalen ti dawatko?

 

Linnaay:   Agpaay laeng kadakayo ti salon iti daytoy a rabii.

 

Nimmay:   Sumalaka, Linnaay.  Isalam ta kinalidaymo.

                   Pumilika ti padata a nababa a kapitpitik ta daram.

 

Linnaay:   Maymaysa ti dara ni Ayat, Nimmay.

 

Nimmay:  Mabutengak a mapaay, Linnaay. Diak kayat a

                   sagabaen ti nakapay-am.

 

Linnaay:   Sanka a mapaay,  Nimmay.

 

Nimmay:  Ket no mapaayak?

 

Linnaay:  (Saan a makauni a dagus. Agdumog.)

 

Nimmay:  Ket no mapaayak, saan kadi nga inkari ni

                  Damiyao iti panagsublina kenka?

 

Linnaay:   (Saan a sumungbat. Agulimek.)

 

Nimmay:   Dengdenggek itay dita baba ti karina, ken ti 

                   panagidawdawatmo a mapaay koma pay kaniak. 

                   Apay a kastoy ti mapasamak, Linnaay? 

                   (Tumakder a kumita iti tallaong)  Apay a ti tribu

                   agbalin a bulsek ken tikag a sibibiag? Apay a ti

                   pammati ti mangeddeng kadagiti sagabaentayo?

                   Apay  a datayo laeng a nababa ti makuna nga                  

                   ubbaw? Duog ken baringring a pammati!

 

Linnaay:    (Tumakder. Kasla Natukay) Ania ti kayatmo a 

                    mapasamak, Nimmay?  Ania ti pudno nga

                    inayam ditoy?

 

Nimmay:    Gapu kenka, Linnaay.  Tapno dawatek ti

                    kalintegam.  Gapu ken Damiyao tapno

                    maisaganaak ti panggepna.  Gapu iti tribu tapno

                    dawatem kenkuanan dagiti karbengan a

                    naipaidam. Ken gapu kadagiti babbai a runoten

                    ken ilunod ti kastoy a linteg ti bantay.

 

Linnaay:    Nimmay, ballaaganka!  Pengdam ti pagus ti

                   panagduaduam. Ngem saanka a pabasolen. 

                   Ubingka ken karugrugsuam unay. Ngem

                   laglagipem nga awan ti mabalintayo no di

                   agkurno.

 

Nimmay:   Adda pamuspusan, Linnaay.  ‘Data ti aglak-am 

                   kadagitoy a kinadaksanggasat.  Apay a dita

                   mangaramid iti maysa a wayat?  Saan a mabalin

                   nga agtalinaedta lattan iti kayaw ti maysa nga

                   ayat a taudan ti lunodtayo a babbai.  Saankonto a

                   mapakawan ti bagik no paayennak ni Damiyao

                   ket sagabaekto ti kinalupoyna a lalaki.

 

Linnaay:   Ania ti wayat a pampanunotem?

 

Nimmay:   Umayka iti salaan.  Agkuyogta, ket sadiay,

                    isalata ti kinamaag ken kinaranggas ti

                    paglintegan ti tribu.  Tuntonem ti kalintegam a

                    ragsak, Linnaay.  Ket diakto met aklonen ni

                    Damiyao agingga iti maipaneknekna ti

                    kinaubbawyo a dua.

 

Linnaay:    Asi pay ni Damiyao! (Agtugaw)

 

Nimmay:    Ilunodtayo ti kaasi a ditay ikkan ti

                    panagpanunot. (Agtugaw)

 

Linnaay:   No saantay’ a maikkat ti kullaap kadagiti

                   matada.  A ti ragsak ket kaipapananta a parsua,

                   kas met ti pateg ti ragsak ken kaipapanan ti

                   turayda.  Madadaanak a matay. (Umisem.

                   Kitaenna ni Nimmay.) Adda masirayak a

                   kinapudno.

Nimmay:   Sanguenta ti pangulo.  Sika ti umuna nga

                   agtunton.

 

Linnaay:   Tuntonek ti kalintegak ken ragsakko.

 

Nimmay:   Supiatek ti pagayatan ti tribu.

 

Linnaay:    Ket no mapaayak manen, Nimmay  -

 

Nimmay:   Patay laeng ti makaibaga.  Aramidenta daytoy

                   gapu kadagiti sumaruno  a kaputotan.

 

Linnaay:   (Agbaliw ti riknana)  Pinasublim ti bilegko, ti

                    tarigagayko nga agbiag.

 

Nimmay:   Agyamanak … ngem rabiin.  (Agallingag)  Ti

                   tangguyob. Mangngegmo daydiay? (Sarunuen ti

                   kongkong)

 

Linnaay:    Nangngegko, pagilasinan a simmangpeten dagiti

                    panguluen ti tribu.  (Pidutenna ti bungon)

 

Nimmay:   Bungon... Panggepmo gayam ti pumanaw.

 

Linnaay:   Wen, panggepkon, Nimmay. Agingga iti dika

                   simmangpet. Ngem ibabawik ti panggepko. 

                   Sumurotak kenka iti salaan. (adda iruarna iti

                   bungonna. Panyo. Alaenna nga itapungor

                   pagammuan, sarapaenna ti mugingna) 

                  Musiko… ( Agdumog)( Maulaw)  Ti ulok,

                   Nimmay.  Nasakit ti ulok.

 

Nimmay:  Linnaay, masakitka?

Linnaay:  Agsipnget ti makitak.  Maulawak (natebbag).  

                  (Agkidem sana itupak ti ulona iti saklot ni Nimmay)

 

                  Musiko …  Musiko …..

 

Nimmay: (Kumita iti tallaong.  Pumigsa ti ungor ti

   tambor, kongkong  ken  anabaab)  Biddut, biddut  

   amin dagitoy.  Ket agsagaba ti adu a parsua gapu iti 

   pammati a nangibalud iti isip. Basol ti panguluen a    

   mangipapan iti kinaeppes  ti maysa a bukel a di pay nadanon ti umno a tiempo.  Biddut met ti agkuna a dakami laeng a babbai  iti bantay ti yan ti ungel ti biag. Basolko met ti panangipagarupko a narukop ni Damiyao. Ngem saanko a basol no lapdak daytoy a kinamaag ti tribu.  Isalak ti kinapudno iti purok. No siak ti mapaay, isalak ti pannakapaayko.  Isalak ti lidayko.  Ngem isalak met ti ragsakko, Linnaay.  A pudno ti atapko:  iti saklotmo, adda rumusrusing a bukel!  (Mangngeg ti pukkaw iti ruar. Timek ni Damiyao)     Linnaayyyyy….  Linnaaaayyy…. L

 

                                            (GIBUSNA)

 

Dagiti Nagakem:   Ben Tacal, iti papel a Damiyao

                              Carmencita Tadique, iti papel a Linnaay

                              Aurelio Tabbada, iti papel a Nimmay

                                 (Agpapada  a taga-Sto. Domingo, Ilocos Sur

                                 ken kamengda amin ti GUMIL Sto.Domingo)

         

      *Immuna a naidrama daytoy a piesa ni PAA idi Pebrero 22, 1971 idiay Sinait, Ilocos Sur, kabayatan ti pannakaangay ti Ilocos Sur Provincial Meet. Naipabuya metten  daytoy a drama iti sumagmamano a barangay ken estasion ti radio iti San Fernando, La Union iti tawen 1991, babaen iti panangidirehir ni Prof. Crescencia R. Alcantara.

 

 

 

__________________

Naipablaak iti Rimat

Disiembre 2004