SANING-I TI NAKAPARSUAAN

 

   Saribitniw ni

 TEOFILO B. DAMOCO

 

   ITI MAYSA  a kalgaw, nagpaing ni Jordan iti sirok ti narukbos a kayo. Makapabang-ar ti palayupoy ti angin a dangdanggayan ti kanta dagiti billit kadagiti sanga ken ti agus ti waig iti asideg.

    Nagpintas koman kenkuana ti mangsangal kadagiti balikas nga agubbog iti nasin-aw a parparmatana! Ngem nasinga ti agtutubo a panunotna idi maimatanganna ti tumrumpuar nga asuk iti asideg a kabambantayan a dangdanggayan ti ranipak dagiti mapupuoran a bulo.

     Nagsennaay ni Jordan idinto a nagintek ti imatangna iti agkaykayamkam nga apuy iti kabambantayan.

     Nalagipna ti kaanakanna, ni Daylan.  Ubing pay daytoy ngem ammona a nasaririt.  Napno iti idealismo para iti pannakasaluad ti aglawlaw.

     “Uncle,” kinunana kenkuana iti naminsan, “di met madi ti aguma ta makaperdi dayta iti ozone layer?”

     Medyo nailabeg ni Jordan iti dayta nga insawang ti kaanakanna.  Nagpanunot sakbay nga inkeddengna a sungbatan dayta a saludsod.

     “Apay, Daylan, ammomon, aya, ti kayatna a sawen ti ozone layer?”

     “Wen, a! Kuna ti teacherko a ti ozone layer ti mangsalaknib kadatayo iti nakaro a darang ti init.”

     Naragsakan ni Jordan iti dayta a nangngegna. Nalagipna ketdi ti kinuna ti maysa a lakay a nakapatangna idi ar-aramidenna ti term paperna idi adda pay iti high school. “Kenka, uray makalbo dagiti bantay, adda la ketdi mailakom a saba, ube, ken dadduma pay nga imulmulam iti umam, Apo Lakay?” inuntonna.

     “Ket, wen, a.  Pangalaak koma iti pagbiagmi iti pamiliak no saan a dayta?”

           “Apo, saan met ketdi a dakes nga agumakayo basta ammoyo a sukatan dagiti napukanyo a kayo. Iti kasta, saan a makalbo dagiti bantay.”

           Ngem ti karona, agbalin kano laeng a taktak daytoy kadagiti nagadu nga obrana.  Bay-bay-anna latta kanon nga agtubonto manen dagiti kayo.

           Napasennaay ni Jordan a mangbuybuya iti mapupuoran a bantay. Sayang, nakunana iti unegna.  Saan koma a matay dagiti ubbog no masaluadan dagiti kabakiran.

           Tinaldiapanna ti waig a pagtataudan ti danum nga usarenda nga umili.  Nakidditen ti danumna. Kaawatan a dandanin maabbatan daytoy a waig.

          Ay-ayto pay dagiti sumarsaruno a kaputotan no agtultuloy latta ti pannakapugipog dagiti kayo kadagiti baker.  Kakaasidanton no awanen ti pamataudanda iti danum a kasapulanda.

           Malagipna ti bitlana idi adda pay laeng iti sekundaria. Napno daytoy iti ideolohia maipapan iti pannakaisubli ti paraiso a dardarepdepenna.

          Madaydayaw nga ama ti ili…

          Maysaak nga agkabannuag a napno iti darepdep. Darepdep a mangtubay itoy naganus pay laeng a panunotko tapno innak saluadan ti Ina a Nakapasuaan.  Ubingak a napatanor iti sidong ti karayan Amburayan. Ket, iti tunggal bigat, ikaratayko ‘diay galonko tapno innak sumakdo iti nalamiis a danum nga agtaud iti maysa nga ubbog iti daga a taltalonen ni apongko. Ngem ay-ay pay daydi a talon!  Nagaburan iti reggaay ti uma iti sakaanan ti kabatogna a bantay. Ket immatab pay ti karayan Amburayan. Nalayus ngarud dagiti maagibasanna a kataltalonan.

           Ti ngarud nasken ita, agdadanggaytay’ koma a mangrisut itoy a problema. Idiantay’ ti pinnabasol ta awan pagmamaayanna dayta.

           Nagsakuntip ni Jordan a nakalagip iti dayta a bitlana a kanaig ti darepdepna a maisubli koma ti kapupunganay dagiti bantay.

           Ngem agingga ita, nagtalinaed laeng dayta a darepdep.

           Isublitayo ti paraiso a taeng dagiti ugsa ken alingo.  Isublitayo ti kasisigud ti karayan Amburayan. Kabaelantayo no agdadanggaytayo. Agmulatayo iti kayo.  Ilalaaw daytoy ti panunotna. Iti amin a pungtotna, timmakder ket indaniwna:

 

Nakapimpintas idi minuyongan ti biag

A mangpennek dagdaga, iti nalangto

A mulmula ken dingo

Ti taaw nadungngo

Ket ti tao namsek idi ti barukongna

Iti talna, pia, ragsak ken namnama,

Ngem maysa a bigat,

Ti tao nagarapaap,

Nabulsek iti sileng ti pirak

 

A kinalapna a kasla perlas

Iti barukong ken pus-ong

Dagiti rinamesna a birhen a kabakiran.

Ngem ti pilid ti biag

Agtulid, di mainsasaan.

Ti parabur agtinnag

Kas iti yaay ti bayakabak

Ngem no dimo imutektekan

Sika met  ti inna itarayan.

Wen, umay agballa a tudo

Ket aganug-og bantay a naabuso,

Awanen natda pay a dayawna,

Marangrangkayen tultulang ken laslasagna

Ket agdung-aw latta dagiti agminatay a taga-baba. L

 

*Nangabak iti Pangliwliwa a Ginggona iti Experimental a  Salip ti Saribitniw a naangay iti National Press Club, Intramuros, Manila  idi Abril 17, 2004

 

 

 

­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­___________________

Naipablaak iti Sirmata

Agosto 2004