TI SAGUT

 

        Sarita ni PURISIMO O. LAZAGA

 

      ISERSERREK pay laeng ni Pabling ti Hi-Ace iti Alonzo compound ngem ammonan a saan a mairaman ni Ela iti Christmas party dagiti ag-Alonzo. Nataldiapanna ni Ela a nakatakder iti arubayan ti dakkel a balay. Para balay ti kawesna ken nakasinelas.

      Intarus ni Pabling ti lugan iti sango ti nagtengnga ken kadakkelan a balay. Dimsaag da Mr. ken Mrs. Tolentino.

      Nagdardaras nga immasideg ni Ela kadagiti agassawa. “Merry Chirstmas, Kuya, Ate,” inkablaawna.

      Tinurong dagiti agassawa ti silulukat a dakkel a ridaw. Bitbitda dagiti tallo a dadakkel a plastik bag. Napunno dagitoy kadagiti iregaloda. Linabsanda ni Ela nga awan tagari wenno tinalliaw la’ koma. Insurot ni Ela ti panagkitana kadagiti dua agingga a nakadanonda iti salas.

      Simmaruno a dimsaag dagiti annak dagiti ag-Tolentino.

      “Merry Christmas kadakayo amin, Lito, Annie, Joel,” inkablaaw manen ni Ela.

      Saanda met a simmungbat wenno tinalliaw ti Auntieda. Sidadarasda a sinurot dagiti dadakkelda. Agpapatangda. Agpipinnarammagda iti kinapintas ken kangina dagiti ginatangda a regalo para kada lolo ken lolada.

      Napukaw ti isem ni Ela. Timmangad. Kinitana ti naraniag a langit a dandanin arpawan ti umasidegen a rabii. Nagkiremkirem ken agtigtigerger dagiti bibigna. Di nagbayag, simngawen ti ep-ep-epanna a saibbek.

      Ad-adda a naasian ni Pabling. Paskua ita. Uray ita koma laeng nga ipakita dagiti bossko ti sangkabassit a panagayat ken panangipateg kenkuana. Ipagda. Abiratda. Maysan nga Alonzo. Ni Boss Junior, gayam, aniat’ kukueenna? Apay a baybay-anna met ti baketna?

      Agbagtit, kuna dagiti taga-compound ngem saan a patien ni Pabling nga adda kurkurang ni Ela. Idi siguro, ngem ita’ saanen, insungbatna met. Kadagiti ngamin panagsarsaritada iti sagpaminsan, napaliiwna a nalimbong ti panagpampanunotna. No pudno ti kinuna idi ti baket nga ina ni Junior a naapektaran ti utek ni Ela idi ipasngayna ti inaudian nga anakna, walo a tawenen ti napalabas, naimbaganen ken umno nga awatenen dagiti nakaikamanganna. Apay a dida ipa-check up? Paagasan? Amangan met ketdi nga ibain dagiti Alonzo nga adda agbagtit a naikamang kadakuada. Dagitoy ti sumsumrek no kua iti panunotna no malaglagipna ti kasasaad ni Ela.

     Timmalikud ni Ela. Tinurongna ti balayda nga adda iti malikudan ti dakkel a balay dagiti katuganganna.

      Impan ni Pabling ti lugan iti garahe.

      Inurnosna dagiti sagut a ginatangna itay nag-shopping dagiti ag-Tolentino idiay Cubao. Sasaggaysa dagiti lima nga annakna iti sagut, maysa ti para ken baketna, sa kadagiti katuganganna. Agawid idiay San Fernando no bigat.

      Dina napakpakadaan ti yaasideg ni Ela. “Naragsak a Paskuam, Pabling,” inkablaaw ni Ela.

      “Naragsak met a Paskuam, Mrs. Alonzo,” insungbatna. “Apay nga addakayo ditoy? Apay a dikay’ mapan makipagragragsak dita balay?”

      “Saankan nga agdamag, Pabling. Ammom a didak iramraman kadakuada. Sa, awan baro a kawesko.”

      “Apay, didaka rinegaluan iti baro a bado?”

      “Regaluan? Adun a Paskua a didak rinegaluan.”

      “Ni Mr. Alonzo?”

      “Uray isuna. Awan regalona kaniak. Regaluanna dagiti sabali, ngem siak saan.” Naiturong dagiti matana kadagiti sagut. “Kua da Mr. Tolentino?”

      “Saan, kukuak, para ken baket ken dagiti annakko.”

      “Nagadun? Napintas pay ti pannakabungonda. Nagasat ti asawam ken dagiti annakmo.”

      “Gagangay iti Paskua.”

      “Makasangitak, Pabling, ngem awan serbina. Awan makipagrikna kaniak.”

      “Saanka nga agsangit. Agragsakka ketdi. Inka agsukat. Ibadom ti baro a bado ni Marilyn. Agsagaysayka. Agpulboska, agsapatoska, saka mapan makipagragragsak kadakuada.”

      Saan a mabalin. Agunget ni Marilyn. Ammom met ti ugali daydiay a balasangko. Ken madi da Papang a makilaokak kadakuada.”

      “Saan met siguro. Paskua ita.  Kasaodaka ita.”

      Ngem saan a naggaraw. Kinitana ketdi dagiti sagut sana inap-aprosan.

      “Aniat’ regalom iti asawam?”

      “Tela. Bebestiduen. Crepe. Nalabaga a sabongsabongan iti babassit.”

      “Napintas ngarud. Nangina ti crepe. Mabalin a makita? Ania kadagitoy?”

      Intudo ni Pabling ti maysa a kahon.

      “Kitaek, ha?” Saanen nga inuray ni Ela ti sungbat ni Pabling. Pinidutna ti kahon sana pinigis ti bungon. “Nagpintasen! Ikkannak koma ni Alberto iti kastoy!” intag-ayna ti tela sana kinitkita ken inap-aprosan. Inrukod ni Ela ti abel iti bagina. Insalapayna pay iti abagana sana ginuyod ti agsumbangir a pingir iti sikiganna ket naabbongan ti daan a badona. Pimmintas ni Ela. Pagam-ammuan,nagtaray a napan iti balayda. Ngem sakbay a lukatanna ti ridaw, nagsubli iti garahe sana imbaga ken Pabling a kukuanan ti abel ket nagtaray manen a pimmanaw.

      Naklaat ni Pabling iti inaramid ni Ela. Ti tela, awanen! Ania pay ti itedna ken baketna? Awanen ti igatangna iti sukatna. Inggatangna aminen ti bunosna.

      Napaut ti panagsanggirna iti lugan. Nagnadnad met laeng ti pungtotna. Paskua!

      Dimsaag. Tinurongna ti silulukat a ridaw ti dakkel a balay. Bareng paskuannak ti baket, nakunana. Agyanak iti ridaw tapno makitanak. Kanayon a pabalonnaak no agaw-awidak.

      Kinitana dagiti adda iti salas. Addada aminen nga ag-Alonzo malaksid ken Ela. Naragsak ti panagpapatangda. Matoktokar ti Jingle Bells iti quadrosonic.

      Adda dua a dadakkel a nagtimbukel a lamisaan iti yan ti letson, lengua, crispy pata, fried chicken, ken dadduma pay a taraon. Ken nadumaduma a ganggannaet a bunga – ubas, peras, mansanas, litseya, kastanias ken dates a taraon kano dagiti didiosen idiay Saudi.

      Nalpas ti Jingle Bells.

      “Urnos! Urnos!” adda nagpukkaw.

      Nagurnos dagiti adda iti uneg. Nakatakder ti amin a nakasango iti don ken donia.

      Nakanta ti I Saw Mommy Kissing Santa Claus Last Night.

      Apaman a nalpas ti kanta ken sipsipat, nagsisinnublat ti amin nga immagek iti don ken donia. Nagyaman dagiti agassawa sada inyawis ti isasangoda iti panganan.

      Ngem sakbay a makagarawda, adda nagtimek iti sabali a ridaw.

      “Aguraykayo bassit. Mabiit laeng.”

      Ni Ela! Pinagbalinna a peasant dress ti regalo nga innalana ken ni Pabling. Binuttawanna daytoy ti tengnga sana inyusong. Nasagaysay ti buokna a nakawakray agingnga’t abagana. Nakapulbos ken nakalipstik. Nakasapatos iti nangato ti takonna. Binakruyna dagiti sagut a ginatang ni Pabling.

      “Papa, Mama, adda bisitatayo,” adda nagkuna iti uneg.

      “Saan a bisita . . . ni kua . . . wen, ni Aling Elang.”

      “Wen nga agpayso!” adu ti nagkuna.

      Nagtarus ni Ela iti sango ti don ken donia. Indissona dagiti sagut. “Merry Christmas. Mama,” inkablaawna sa immagek. “Daytoy suotko ti regalok kenka. Ti laeng tengnga ti nakartib. Saan pay a nadait,. Inaspiliak laeng.”

      “Ela . . . anak,” nayesngaw ti baket.

      Insublat ni Ela nga inagkan ti muging ti don. “Papa, awan maisagutko kadakayo. Agkurang ti regalo. Awan igatangko. Agek laengen ti maitedko.”

      Saan a nakatimek ti lakay.

      “Papa, aguraykayo bassit, ha, sakay’to sumango. Itedko laeng dagiti regalo kadagiti iipag ken kakayongko.”

      Nagtalinaedda amin a siuulimek a mangkitkita ken ni Ela.

      Pinidut ni Ela dagiti sagut sana inwaras. “Merry Christmas,” kablaawna iti tunggal yawatanna.

      Rummuar koman ni Ela idi naiwarasna dagiti sagut ngem nakitana ni Alberto Alonzo, Jr. iti ridaw. Nagrimat dagiti matana.

      “Merry Christmas, Alberto!” Nagtaray a nangarakup iti asawana.

      AGALAUNAN idi agawid dagiti ag-Tolentino idiay Bel Air. Simrek metten ni Pabling iti kuartona iti abay ti garahe. Ngem saan a makaturog. Ni Ela ken dagiti sagut nga innalana ti adda iti panunotna.

      Naiturogna ti panagpampanunotna. Ngem nalukag iti nagsasaruno a tugtog iti ridaw ti kuartona.

      “Mang Pabling… Mang Pabling, umayka kano kuna ni Ma’am,” kinuna ti katulongan. “Darasem. Agtaruska kano idiay salas.”

      Nakatangkayag gayamen ti init. Naglagaw. Kasanon ti panagawidna? Dagiti regalona?

      Iti salas, nadanonna dagiti agassawa a Tolentino, ni Alberto, ken ni Ela. Kinitana ni Ela. Napintas idi rabii. Napimpintas man itan. Maysan a baknang ti langana.

      “Pabling,” inyawag ni Mrs. Tolentino. “Umay agyaman da Alberto ken Ela. Dakkel ti naaramidan dagiti regalom. Ammom metten, binaybay-anmi ni Ela. Ngem ita, saanen. Addayta dagiti regalo a ginatangmo. Ken awatem dagiti regalomi kenka,” intudona ti dakkel a karton a napno iti sagut.

      Saan a nakatagari iti ragsakna. Kinitana ni Ela. Agyaman ta natulonganna ti nakaay-ay-ay nga asawa ti baknang.  L

 

 

 

 

_____________________

Naipablaak iti Bannawag

Disiembre 31, 1979