WAYAWAYA

iti 100 a Tawen

 

Saribitniw ni

PELAGIO A. ALCANTARA

 

           (Naputar ken naidaniw daytoy a Saribitniw iti kaaldawan ti Wayawaya iti agsapa ti Hunio 12 (nga insubli ni Pres. Disodado Macapagal manipud 4 de Hulio) iti plasa ti Sto. Domingo, Ilocos Sur nga ili ti autor idi 1964. Kalpasanna, indaniwna met iti radio station DZVV ti Vigan, DZNL ken DWLU ti San Fernando, La Union. Naputar ‘toy baro a bersion sakbay ti Hunio 12, 1998 para iti selebrasion ti Philippine Centennial).

 

          IDI NAMINSAN nga aldaw,  naawatko ti suratmo, Atty. Flor Pira, manipud iti maysa nga Unibersidad iti Amerika a pangisursuruam. Ket iti napnuan karit a sarita, damagem kaniak no adda pay anag ti Wayawaya iti daga a pinanawam. No ania pay, aya, ti natda nga anagna kalpasan ti 30 a tawen a kaawanmo ditoy Filipinas. Kayatmo a sungbatak ‘toy suratmo tapno padasenta a kas ti kunam a “gutugoten iti kabaelak a mangipeksa.”

          Abogado Pira: Maysaak a mannaniw. Ket kinunam kaniak iti naminsan: “Kanem dagiti arapaapmo. Inumem dagiti binnatogmo. Ket padasem ti agtig-ab kadagiti makapikapik a pangngarigmo.” Kinunak met nga insungbat: “Padasem man met a sakaen ti nakasalda a kararuam iti Doliar a Diosmo?”

           Ngem pudno ti kunam. Kas maysa a mannaniw, linabag ti biagko ti tunggal putarek ken ipeksak a pampanunot. Ket no mangipeksaak, denggennak koma a kas maysa nga Ilokano  a Filipino, nayanak, agbiag ken agtungpal a kas Filipino.

           Diak gamden a sungbatan ti saludsodmo. Ammok nga ammom ti sungbatna. Maysaka a masirib nga abogado. Maysaka nga Ilokano kadagiti rinibu a Pinoy a bimmallasiw. Pinoy a nakalipat? Isu a palagipanka, Abogado Pira, babaen ti daytoy putarko a “Saribitniw”. A ti kayatna a sawen, denggem/basaem ‘toy “sarita-bitla-daniw” a nairuknoy iti Wayawaya sakbay ken las-ud ken kalpasan ti sangagasut a tawen.  Bareng no maipaawatko kenka ti kunak nga anag ti Wayawaya nga intay’ amin rambakan ti pannakadanontayo iti Sentenario ti Panagwaywayas ti Pagilian a nakatayan dagiti bannuar a kakailian. Ken pannakayanak ti umuna a demokrasia a Republika ditoy Asia.

          Wayawaya, ania ti naganmo?

          Ania a sukog ken maris ken ayamuom ti nakabuklam a panunot?

          Ania a tay-ak ken init ken panawen ti nagtaudam a tarigagay?

          Ania a bileg ken batonbalani ti nainaig iti rayraymo a bituen?

          Ania a  kayaw ken ramen, tured ken essem, sam-it ken sainnek ti nakasukogam a wagayway? Ania a balligi ken pannakapaay, tan-ok ken takneng ti ik-ikutam a birtud ken saguday? Aniaka, aya, Wayawaya? Sadino ti ayanmo ken ania ti kaipapanam nga arapaap dagiti riniwriw a parsua ditoy pagilian ken lubong a mawaw iti makabiag a danummo, agungar iti nabara a saklotmo, ken mapasag iti natarnaw a sidongmo?

           Itay laeng agsapa, apaman a tumangkayag ti init a simmirip kadagiti naibartay  nga ulep, iruknoyandaka manen, O Wayawaya, iti nadumaduma a sabong iti sakaanan dagiti batonlagip a bannuar ken daytoy  a panangidaton babaen ti tema: Wayawaya: Kinabaknang ti Pagilian iti Sangagasut a Tawen. Ket ditoy paraangan ti ili naisagana ti agmalmalem a panangrambak iti lagipmo nga ipanguluan dagiti umili nga agrayo kenka.  Naginakbay ti ayamuom dagiti sabong iti sakaanan dagiti bannuar a napasag iti laem ti Demokrasia.

           Dagiti nagbuya dinamagda: “Kalpasan dagiti sabong, papanan dagiti anag, maris ken ayamuomda? Pagpatinggaan dagiti langto ken banglo a naidaton kadagiti nalamiis ken naulimek a batonlagip?” 

          Ah, ti lasbang ken banglo kunoten ti init ket yabelna iti angin iti tangatang. Lang-abentayo ti angein ket no aginakbayen dayta a banglo ti sabong a naidaton, palasbangenna ti lagip, pangayedenna ti napalabas ket mangibati iti sadiwa a say-op ti talged ken inanama ti baro a nakem ken rikna.

           Isu daytoy ti mapasamak, Abogado Pira, no mairuknoy ti sabong kadagiti pimmusay a naindaklan manipud kadagiti sibibiag a siwawayawaya.

           Ngem adda, adu latta, dagiti makalipat iti pateg ken anag daytoy nga aldaw. Adu pay dagiti saan a makapuot. Adda met dagiti agduadua no adda pay nabati nga  anag  ti panangidaton a pambaran a manglagip. A kas ti pagarupek a napasamak kenka, Abogado.

           Wen, mamin-ano a mangisagutka iti sabong? Mamin-ano a mangiruknoyka iti kararag, kanta ken sala, bitla ken daniw? Inaldaw? Tinawen? Maminsan iti 100 a tawen?

           Land of the morning…

           Child of the sun returning…

           Iniibig ko ang Pilipinas

           Ito ang aking lupang sinilangan…

          Ngem nadaydayaw kam’ a madusa ken matay

          No dayawmot’ inda idadanes.

          Mangiruknoyka agingga iti adda agukrad a sampaga kadagiti minuyongan ti panagsagaba ken panangipateg. Tapno dagiti mailibay ken saan a makapuot, dagiti annak ti naparimat a Demokrasia, mautobda ti kaipapanan dagiti pakdaar a naimuntar kadagiti bakrang ti “Freedom Park” iti pagilian. Tapno dita pusom ken kararuam, Abogado,  agsabong iti pateg ken banglo ti panagayat iti pagilian ken kailian – ti panangipateg ken panangsalaknib ti sabong ken anag ti Wayawaya.

          Abogado, pimmanawka ditoy pagiliantayo. Tinarayam dagiti karit ‘di nakayanakam a bingkol, tapok, igaaw, bagyo ken layus, tapno iti ballasiw, iti gangannaet a daga, agparangka a lider a mangsukimat no ania ti naggapuan ken nagapuanantayo a puli iti uneg ti 100 a tawen.

          Addan “green card” a talgedmo ken pammatalgedmo iti agsumbangir a ladawam: Ramut iti Daya a nagsabong iti Laud. Addan bukodmo a bunggalo, swimming pool iti likudna, masukansukat a luglugan, high-tech nga aplayans ken alikamen, tumaren a pampaganas ken pampaatiddog ti biag ken kalidad ti biag a kas ti kunam.  Namin-anon a linawlawmo ‘toy lubong. Bunga ti gaget ken sariritmo. “Oh, yeah! It’s great! You gonna feel it! It’s the spirit of America!” Ket nalipatamon ti kiraid ti nakaiyanakanta a dila – ti Samtoy ni Apong Lakay a nangrugianta a nangsangal kadagiti linabag ni ayat, dungngo ken lagip.

           Damagek met ita kenka, Abogado, no ania ti sumken a riknam tunggal makitam iti telebision dagiti naliday a nakapay-an dagiti kakailian. Dagiti padata nga Ilokano iti sabali a daga, dagiti daksanggasat a napabasol, nabalud, nadusa, narames a napagawid ken daksanggasat a napasubli iti Filipinas a naikahon.  Nagasat dagiti nagballigi a pimanaw a kas kenka. Nagipaw-itda, timmulongda iti negosio ken ekonomia ti pagilian. Isuda dagiti makuna a “baro a bannuar” gapu kadagiti ipatulodda a tinawen a panangsupusop iti ekonomia ti pagilian ken agbirok iti rancho ken resort iti igid ti baybay a pagimbesan ken pagbangonan kadagiti pagpaingan ken pagliwliwaan. Mabalinyo a rambakan ti inaldaw a kaipapanan ti sapasap a wayawaya. A saanyo a panunoten ti sumaruno a mapasamak kalpasan ti rambak. Uminom ken sanguenyo dagiti agkakaimas, agkakangina nga arak ken taraon. Makimisakayo iti nangayed a kapilia. Kalpasanna, agturongkayo iti igid ti baybay, iti Florida wenno iti Las Vegas.  Sakayto aginana tapno nasarantakay’ manen a mapan mangopisina ken agtrabaho iti kabigatanna.

           Saanen a mabalin ti kastoy kadagiti nasulinek a luglugar iti daga a pinanawam. Ta adda dagidi panawen a rinauten dagiti agsumbangir a bileg dagitoy a luglugar. Kiniburda dagiti nalit-aw a lipnok ket naigameren iti angin ti aweng ken pulbora ti ambush ken ranget, kidnap ken droga, kurapsion ken prostitusion, puslit ken takaw. Ket uray kadagiti siudad, maiwalang dagiti bangkay a di am-ammo ket ti rabii nagbalinen kadakuada a dalungdong dagiti nakaarmas ken nabartek a gagem ti agsumbangir a kabusor – banag a nangdagdag kenka a bimmallasiw.

           Ngem ti tiempo agbalbaliw, Abogado, a kas ti panagbalbaliwmo.

           Ita, damagem kaniak no ania ti nabati nga anag ti Wayawaya iti uneg ti sangagasut a tawen. Anagem dagitoy a pasamak, Abogado:

          Agkakatan-ok a Sangaili, Gagayyem ken kakabsat –

          Wen, ditoy San Fernando City, ken iti sapasap ken sibubukel a probinsia ti La Union, rinambakanmi ti IKKIS ti Wayawaya nga improklama ni Gen. Emilio Aguinaldo idi 12 de Hunio (naisubli manipud 4 de Hulio) saan laeng a gapu ta isu ti rumbeng ken keddeng ti Historia. Ngem gaputta isu daytoy ti Sentenial a Selebrasion nga insagana til Philippine Centennial Commission tapno isublina ti lagiptayo iti 100 a tawen, tapno tukayenna dagiti nakaturog, dagiti nakalipat, kadagiti naun-uneg a kaipapanan ti panagwaywayas, panagayat ti  pagilian ken kailian, panagkaykaysa, panagdur-as, ken panangitakder ken panangitangsit iti saririt, kabaelan ken tawidtayo a kas pudpudno a Filipino a maiyabay iti siasinoman nga umili ditoy lubong…. “Taas Noo Kahit Kanino”… Asiano, Amerikano, wenno Europiano.

           Ket iti biang ti Probinsia ken ti Philippine Centennial Movement, La Union Chapter, nga impanguluan da Gob. Justo O. Orros, Jr. ken ti kappili a City Mayor iti Siudad ti San Fernando,  Mary Jane C. Ortega a kas chairperson naisagana daytoy a rambak iti uneg ti dua a tawen… naplano, nadiskutir, napaaprobaran ken nayimplementar idi kalman.

           Nagpiesta ti Siudad ken ti Probinsia iti uneg ti maysa nga aldaw a nangipalagip iti 100 a tawen ti pakasaritaan ti pagilian ken ti probinsia. Ket ti langit intedna ti raniag ti init ti wayawaya, agraman ti tartaraudi a dagaang ti El Niño a nangdarugsoy iti ling-et dagit nagpabuya ken nagbuya… lakay, baket ken ubing.

           Ket iti agsapa, nagrupike dagiti kampana ti simbaan, nangmisa ni Apo Padi.

           Nauyos ti wagayway, naidaton dagiti sabong iti sakaanan dagiti banuar.

           Narugian ti kapudotan ngem kabagasan pay laeng a parada ti 48 a grupo ken ahensia ti gobierno ken pribado nga inyuna ti PNP La Union Command ken opisiales ti probinsia ken siudad a dinaegan ti 10 a “float” a nangiladawan ti naisangsangayan a pasamak ti historia ti probinsia a nangrugi idi 1572 agingga iti pabuya kadagiti kapatgan a sanikua ti La Union iti agdama. Pakasaritaan ti sibubukel a probinsia ti naimatangan dagiti umili. Agdua ribu ngata dagiti nakiparada.

           Naiparang ti isasangpet ni Juan de Salcedo a nangparmek ti Ilocos idi 1572 nga insagana ti DMMMSU nga impanguluan ni Presidente Manuel Corpuz.

           Simmaruno ti “tableau” iti Ilocos revolt da Diego Silang ken ti asawana, ni Gabriela, a nangituloy ti laban kontra ti Kastila kalpasan ti pannakatay ni Diego iti ima dagiti nakikomplot ken traidor a gagayyem ti bannuar. Dagitoy ti “Anak ken manugang a bannuar ti La Union” nga insagana ti DECS ken eskuela pribado nga impanguluan ni Supt. Armando Aquino, dagiti umili ti Caba ken ni Mayora Aurora Crispino.

           Iti damo a gundaway, naiparang met ti pannakapapatay dagiti “Siete Martires” iti Balaoan. Naiparang pay ti “ladawan” ni Laureana Novicio Luna nga Ina Dagiti Bannuar ti Rebolusion a kas kada Juan Luna (pintor), Antonio Luna (heneral), Joaquin Luna (gobernador), Manuel Luna (artist) ken Jose Luna (doktor).

           Nalagip ni “Batalya iti Bacsil Ridge” iti San Fernando a nangsunson iti kabusor a nagkamang iti rukib ti Bantay Bessang idiay Cervantes, Ilocos Sur.

           Addayta ti karro ti baro a siudad ti San Fernando a nayanak idi Pebrero 13, 1998 idi pinirmaan ni Presidente Fidel V. Ramos ti Republic Act No. 8509 idiay Malacañang iti imatang ti delegasion nga impanguluan da Deputy Speaker Victor Ortega (autor iti linteg a namagsiudad ti San Fernando), Mayor Manuel “Manoling” Ortega (Ama ti panagsiudad ti San Fernando), mi Gob. Justo O. Orros, Jr. agraman ti sibubukel a konseho, empleado ken amin a barangay kapitan ti San Fernando ken inaprobaran dagiti umili babaen ti maysa a plebesito idi Marso 20, 1998.

           Ket iti ungto ti nangayed a parada, naiparang  iti karosa ti Department of Tourism dagiti naindaklan ken makaguyugoy a disso ken partuat a nangpangayed ti napalabas ken agdama a pakasaritaan ti siudad ken probinsia.

           Nalpas ti parada sakbay ti alas kuatro iti malem  iti “Plasa ni Ayat” ti tumaud a “City of the Century”. Ket iti replica ti “balkonahe iti balay ni Pres. Rmilio Aguinaldo idiay Kawit”, inkayabkayab ni Gob. Orros ti Bandera ti Pagilian a nangipakdaar ti Panagwaywayas ti Filipinas sana insaruno a binasa ti Proklamasion a nangpatalged ti Wayawaya.  Immaweng ti Nailian a Sonata (National Anthem). Naibulos ti 10 a puraw a kalapati ken 100 a ballon iti nalawag a tangatang.

          “Awan umasping itoy a rambak,” kinuna ni City Vice Mayor Benedicto Rivera.

          “Tumakdertayo ita nga aldaw a sidadaeg ken sisusudi,” impeksa ni Gob. Orros iti mensahena.

          “Kalpasan ti 100 a tawen iti pakasaritaan ti pagilian nga inlaban ken indaton dagiti rebulosionario tapno agbiagtayo iti sidong ti kappia ken wayawaya, damagentayo met ita no ania dagiti intay’ aramiden para kadakuada ken para iti sumaruno a henerasion,” imbitla ni Cong. Ortega.

          Naibaet ti drama a nangiparang ti rugi ken tungpal ti “Rebulosion ti 1898” nga imparang ti DMMMSU babaen ti liderato ni Pres. Manuel Corpuz.

          Daytoy a libro ti La Union  (The Making of a Province: 1850-1921) isagutko itoy a selebrasion ti sentenario iti pagilian ken kaprobinsiaak,” kinuna ni Dr. Adriel Obar-Meimban a kas sangaili a nagsarita ken nakayawatan ti “Special Saranay-Centennial Award.”

          “Kaprobinsiaak ken kailiak iti Baro a Siudad ti San Fernando, plinanotayo daytoy a programa ti Sentenial a kangrunaan a pagteng iti uneg ti 100 a tawen a napalabas iti uneg iti dua a tawen a binangontayo ti “La Union Centennial Movement Chapter.” Ket ita, rambakantayo met a siraragsak daytoy a pakasaritaan ti Wayawaya, Dayaw ken Panagkaykaysatayo a Filipino iti maminsan laeng iti unos ti panagbiagtayo ket alaek daytoy a gundaway ti agyaman unay kadagiti opisiales ken kameng ti Centennial Movement Chapter nga idauluan ti numo ‘toy biang, iti suporta ti probinsia nga ipanguluan ni Gob. Orros, dagiti amin a timmulong iti gobierno ken pribado a sektor ken ti media, kangrunaan kadakayo amin a kaprobinsiaan… ubing, agtutubo ken nataengan… ti kaaddayo amin ita, kasta met kadagiti adda iti balbalayda, ta dakayo ti kangrunaan a nakaisagutan ken nangpadaeg daytoy a selebrasion,” inlawlawag ken inggibus ni City Mayor-elect Mary Jane Ortega iti bitlana.

           Ket apaman a nagalas sais, nagbusi ti tangatang iti uneg ti 15 a minutos a luses ken palibang a nangpasungad ti dinto malipatan a rabii iti siudad ti San Fernando ken iti sapasap a probinsia.

          “Diakto malipatan daytoy a rambak aginggat’ tungpal biag,” kinuna ni Brgy. Capt. Cesar Dacayan, 70, iti San Fernando. Nagkatawa ken nagtung-ed ni Boy Johnson iti abay ti inana idi damagenmi no ania ti riknana bayat ti panangbuyana iti parada.       

           “Impressive,” kinuna ni Ms. Louis Brix Petersen, ti taga-Denmark a dimmar-ay iti programa.

           Ket kunak manen: Ti anag ti Wayawaya isut’ say-op ti sabong a nagukrad iti barukong iti rinibu nga isla ditoy Dumaya, Abogado. Ayamuom ti napanayag a tanap, perlas iti puro ni Kayumanggi a di kabaelan ni Ganggannaet nga insultoen, rugitan ken ramesen. Maris ti timmarnaw a langit ken anasaas ti nadungngo a baybay ken ballaag ti agungar a bakir.  Alingasaw ti aglupos a Filipino a natenneb iti tured, ibtur ken  pammati iti panagsagaba ken panagballigi a di naguyugoy iti aniaman a pammati malaksid iti awis ti Wayawaya iti na-Diosan a Daga a nakayanakan. Taringgawid dagiti tagipatgen ni Ilokano a di makaidna, mapan ken agawid, pumanaw ken sumangpet manipud iti nakayakanda a daga, a silalagip ken agur-uray kadakuada, santo agtalinaed a Daniw iti Agnanayon a kas itoy:

 

Daniw a nangisaknap iti bileg ni Salcedo

Manipud Manila, napan Vigan ken Cebu

A nangyabyab ti dangadang idiay Mactan

Idi pinadso ni Lapu-lapu ni Magellan.

Daton ni Diego ken Gabriela Silang

A nangtunton sudit’ kalintegan

Iti deppaarna ti nariing nga Amianan

A nangpasged ti mitsa ti Rebolusion

 

Gimmil-ayab idiay Cavite idi nadingpil

Tallo a rebelde a padi: GOMBURZA ti Wayawaya!

A nangiriing iti ubing a Rizal iti Calamba

Ti biag ti simotsimot iti raniag ti lampara.

 

Apuy ti rurod iti kueba ti Katipunan

Rissik ti nangpingki a buneng ken espada

Manipud Pinaglabanan a sinubbot ti Binakayan

Iti ima dagiti natan-ok a Rebelde.

 

Dimmarang iti sudi dagiti kambas

Da pintor a Luna ken Hidalgo

Iti pluma ni Marcelo, dila ni Jaena

A pimmutok a daniw iti Fort Santiago.

 

Ti umuna a Filipino ken bannuartayo

Natay a gapu iti ayatna nga agbiag ni Filipino.

Napasag dagiti “Trese Martires” iti Cavite

Natraidor ti maysa a heneral idiay Nueva Ecija.

 

Nagdara ti Bantay Buntis gaput’ ilem ken gura

Nagallangogan ti “Ikkis ti Kandon” iti Kailokuan

Natay dagiti “Siete Martires iti Balaoan”,  La Union  

Naiproklama ti Independensia idiay Kawit.

 

Hunio 12, mil otso sientos noventa y otso

Natokar a marcha ti nailian a kanta

A namunganay iti damo a Republika iti Daya

A rinam-edan ti sabali a panggep ti Amerika.

 

Natumba ni Pinoy iti rangtay San Juan

Simmublat ni Kano a kabusor pagilian

Rinabsutnat’ Wayawaya iti ngarab ti balligi

Nagparang a bannuar kampay idi.

 

Nagtuloy ti ranget ti ulbod a ranta

Amerikat’ nakautangan ti Wayawaya

Nagpakamat ni “Agi” kalpasan a nagsubli

Intuloyna ti Rebulosion a pinasudi. 

 

Natnag ti Tirad Pass iti ima

Dagiti Kano a naginkukuna

Napasag ni Gorio, natiliw ni Emilio

Adios España, hello Amerika!

 

Kalpasan ti Tulag iti Paris

Naguray ti Wayawaya a nadaleb

A mangsubok ken Filipino

Iti siribna ken panagitured.

 

Immay ti “Jones Law” ti Washington

Sinaruno ti “Hare-Hewis-Cutting”

Nabangon ti 1935 Commonwealth

Pagammuan ti Lubong nadayyeg!

 

Ket dimteng ti de Hulio 1946

Naibayog ken nauyos ti dua a wagayway

Bimmaba ti Amerika, timmayok ti Filipinas

Naisubli iti lagip ti 12 de Hunio a rambak.

 

Simmublat ti Hapon a nangisangpet iti ranggas

Nagtalinaed a petsa ti umno a Panagwaywayas.

Sabong dardarepdep ni Rizal, darang-tured ni Bonifacio,

Tangken-nakem da Aguinaldo ken Mabini

Dara dagiti del Pilar a Marcelo ken Gregorio.

 

Pannagibi da Gregorio de Jesus ken Melchora Aquino

Balangat dagiti Luna, sirib da Mabini ken Jacinto

Dila ni Jaena, pinget ni Ricarte a di simmuko

Saludo kada Sakay, Malvar ken Tinio.

 

Gupit da Isabelo de los Reyes ken Mena Crisologo

Ken dadduma pay a naindaklan ken di am-ammo.

Wayawaya: tawid da Quezon, Osmeña, Laurel ken Roxas

Pinadaeg da Osias, Quirino ken Paredes

Indaton da Jose Abad Santos ken Wenceslao Vinzons

A tinampokan da Recto, Tañada, Soliven, Diokno,

Romulo ken Manglapus.

 

Wayawaya a pakasaritaan ti pagilian:

Manipud rupak iti sabangan ti Mactan

Idi matumba ti pungtot ti nadaleb a Magellan

Aginggat’ kanalbuong iti nadara a Bagumbayan.

 

A nagtungpal iti tuktok Bantay Tirad iti tangatang.

Wayawaya manipud tanem iti Samat, Bataan

Iti ridep dagiti bannuar nga awanan nagan

Manipud iti tunnel ti Corregidor a natibker.

 

Simbolo ti andur ni Filipino a makadaer

Manipud iti naudi nga asug ken ranggas

Iti nangato ken nalamiis a Bessang Pass

Agukrad dagiti nabati a busel ti Wayawaya.

 

A mangituloy iti panid dagiti parmata

Manipud iti raniag ken karibuso ti Luneta

Timmayok ti asul, puraw ken nalabaga

Bimmaba dagiti bituen ken sanepa.

 

Ket  iti maysa nga aldaw, Setiembre 21, 1972

Naipasngay ti “Baro a Kagimongan”

Adtoy ti nademokrasiaan a rebolusion

A sinupiat dagiti agduadua nga oposision.

 

Dagiti saan a mamati iti kunada a reporma

Pimmanawda a nagturong iti sabali a daga

Dagiti nabati nagulimekda a nagpaliiw

Iti sumaruno nga addang ti panagbalbaliw.

 

Nabangon dagiti rangtay ken kalsada

Eropuerto ken pantalan napateg a tanda

Naglako ti pagilian iti umuna a bagasna

Nakigayyem kadagiti nasion a mara-komunista.

 

Ngem daydi natarnaw a panggep a mangreporma

Natibnokan iti panaglablabes dagiti dadduma

A rinubroban ti riribuk dagiti simmupring

A mayat a mangipangulo ken mangituding.

 

Nabuak ni agtutubo kadagiti kalkalsada

Ket dimmarang dagiti plakard ken bandera

Dinugsakdat’ bileg Balay iti karayan Pasig

Paglusulosenda ti Pangulo a masaksakit.

 

Ket iti maysa nga aldaw, Agosto 21, 1983

Simmangpet Ninoy a naglibas manipud Boston

Agawid a puersa ti baro a panagkaykaysa

Kalpasan ti pannakabaludna sa napan Amerika.

 

Sakbay nga agbalikas ti pammati ken kappia

Nanalbuong ti rungsot dagiti kabusor a naikawa

Milion a nakipagladingit nangparugsot’ rikna

Daydi napakleb a Wayawaya iti Tarmac a nangabrasa.

 

Eleksion laengen ti mangrisut ken mangeddeng

No nakabasol wenno saan ti turay ni Ferdinand

Timmaud ti “Isnap” a panagsubli a nangpatalged

Ket nagturay ti EDSA Rebolusion a naglapped.

 

Naraut ti Malakanyang iti tengnga ti rabii

Nagpakada ti Pangulo “santo umay nga agsubli”

Simmukat ti gobierno a nangparnuay iti “OIC”

Baro a Presidente: Umuna a takem ni Babai.

 

Nagsubli ti sistema iti sigud a nangrugian

Presidential a porma iti ima ti Kababaian

Rebolusion ti EDSA iti talged dagiti tao

Baro a kanta iti sidong ni Corazon C. Aquino.

 

Ngem timmaud ti utang a ditay’ nabaybayadan

Napabasol ti napadisi nga isut’ nakaigapuan

Naisubli iti Kongreso… iti baba ken ngato

Naruk-atan dagiti kabusor, nagsublida a bimmusor.

 

Napadumog a demokrasia nagsublit’ tangarna

Uray dagiti kabusor naikkandat’ wayawaya

Ti lubong nasdaaw iti Presidente a nangkayaw

Ladawan ni Filipino a nangsubbot iti dayaw.

 

Sabali a gimong iti sabali a panawen

Turay a mangpadas, mangiturong ken mangtimbeng

Bagi a nalap-it ngem puso a napudno, natured

Ekonomia ken kappia pangrugian a sarikedked.

 

Pimmusay ni Ilokano kalpasan daydi Inana

Nagpanes ti Batac, nagdung-aw da Loyalista

Nayawid ti Bannuar a nalamiis a bangkay

Libingan ng mga Bayani ti tanem nga agur-uray.

 

Nabingay ti pagilian iti Base ti Amerika

Maitantan pay wenno pagawidenen amin ida

Inkeddeng ti Senado a mawaswas ti katulagan

A pinadaras ti nagbettak a rurod ti Bulkan.

 

Nadayyeg ti Malakanyang iti kudeta a nagsasaruno

A linipit ti Kannigid ken Kannawan a peligro

Naglatak ni Eddie a salaknib ti administrasion

Bulonna a nagkandidato a mangispal iti nasion.

 

Nagsubli ni Ilokano iti nadaeg a Palasio

FVR iti Pangasinan da Tangan ken Tabako

Nairusat ti Sirmata Filipinas a Dua Ribu

“The best is yet to come, kaya natin ito.”

 

Dimmur-as ti ekonomia ni masaksakit a Filipino

Nagtamed ti lubong iti kabaelanna a timmal-o

Ladawan ni Pinoy a kas sigud a bannuar

Daeg ti napalabas iti sudina a nagungar.

 

Nabukel ti programa a “Centennial Movement”

A mangisubli ti napalabas anagna ken ngayed

Filipinas: patarnawen naisangsangayan a pakasaritaan

Dagiti annakna a bannuar ken naindaklan.

 

Nagbise presidente Salvador Laurel nadutokan

Rumbeng unay a mangiturong a kas Chairman

Tapno tunggal kailian iti amin a disso

Tumakder a puli ni bannuar a Filipino.

 

Umayen ti kanito, siputam, Abogado Pira

A ti sagibo ni Rizal agawid nga agsagana

Awanen daydi tubing, magnatayo itan a situtured

A mangidaton iti sabong ti Wayawaya a simged.

 

Magnatayo iti tugot ken turong dagiti pangulo

A nangusat iti dalan a nangtarabay ken nangitudo

Awan ti agsarimadeng, agduadua ken agbuteng

Ammotayon ti karit ken gundaway a dumteng.

 

(Manipud ken Aguinaldo, Quezon ken Osmeña

Laurel, Roxas, Quirino, Magsaysay ken Garcia

Macapagal, Marcos, Aquino ken Ramos

Filipino a bin-i ti darepdep a rimmukbos!)

 

FILIPINO: lumaemka a karit, kibin ken kired

Iti tanap, baybay, karayan, bakirmo a nadaeg!

FILIPINAS: tumangadka iti initmo a narayray

Iti samiweng ken rag-ot’ nagampayag a wagayway!

 

Puraw, asul, nalabaga, balitok a raya

Luzviminda iti pito a ribu a puro iti Daya

Perlas iti Taaw ti Agsapa a nagpaiduma

Kapadpad ti amin a nasion iti Laud ken Daya.

 

Daytoy ti baro a maris ken sukog ti Wayawaya

Panagwaywayas ti Pagilian iti isip, bagi ken regta

Panagkamang kadagiti siglo a naglasatan

Panangsirmata iti Millennium a pasungadan.

 

Panawen, Abogado, nga intay’ saritaen

Kadagiti annaktayo no aniat’ rumbeng

Dagiti naindaklan nga intay’ ipatawid

Iti panunot, sarita ken aramid.

 

Agawidtayon a sipupudno, situtured

Manipud aringgawis ti naliday a ridep

Agsublitayon iti sigud a bugas ken daeg

Iti tampok daydi nakeltay a dardarepdep.

 

Wen, nabangonen arkot’ baro a vision

Naipasdeken panulit’ rang-ay ken turong

Nalpasen ti 100 a tawen a pinaluom

Tumakder Baro a Filipino iti Millennium! L

 

 

        *Saribitniw: Maysa a porma ken panirigan ti daniw a pinarnuay ni Pelagio A. Alcantara idi 1962. Masukog daytoy babaen ti nagkukuyog a bileg ti sarita, bitla ken daniw a nagupugop iti sao a “SARIBITNIW”.

 

 

 ____________________

Naipablaak iti maiden issue ti

The Millennium Star

Enero 8, 1999