Sikla-ong
03/08/2012
"Daytoy Sikla-ong nga ipatawidko kenka:aywanam,igagam,salimetmetam; usarem a pagburas kadagiti nasayaat a bunga a saan ket a kadagiti naegges ken nalungtot ta rugitanda; saanmo nga ipabulod, ta iti mangbulod awan annadna ken saanna paganano no madadael ;saanmo nga ipadawat ken ipaabang ta saan a dagita iti inna nakaisangratan.No dumtengto ti tiempo nga isagutmo, dawatem ti pannarabay iti Namarsua tapno ibagana no asinno ti rumbeng a pangisagutam, ta kuna ti Biblia, Asinno man a mangsurot kadagiti patigmaan, maaywananna ti biagna; ngem asinnoman a mangkillo kadagiti dalanna, di bumurong matay." Prov.19:16
"Saanka laeng a nakatugaw a nakatunganga tapno urayem nga agtennag dayta bunga a nal-om a maipan dita ngiwatmo, ikarigatam nga ulien dayta puonna ket no namurdong iti ayanna dayta bunga, alaem daytoy sik-laong nga inaramidko tapno kaw-item.Siguraduem a naipan dayta bunga iti ngiwat ti sik-laong tapno saan a matennag, guyodemon ket siguardo a naalamon.Annadam laeng ta iti panangiyulogmo ket saanka a matnag."
"Sabiya, dagita dagiti napateg a balikas daydi lelongko.Tengnga ti aldaw idi addakami nga agininana iti sirok ti narukbos ken narangpaya a duduogan a mangga.Adu dagiti bungana ket adda sumagmamano a nalamuom. Nagmayat ta maka ay ayoda a buybuyaen.Kadagitoy a tiempo, isu iti pannakaamirisko dagiti kayatna a sawen dagita a sasao daydi lelongko."
"Ania ti kayatmo a sawen, manong Ken?"
"Sabiya, 12 ti tawenko idi rugiakon ti agarado ken agsagad.Narigat ken uryala agkalimduosanak iti husto.Daydi lelongko iti nangisuro kaniak.Kinunak kenkuana idi nga agininanakami,Lelong, agnanayon ngata a kastoy iti kalak-amak?Maysaka a mannalon, ni Amang maysa met laeng a mannalon, siak mannalonak ngata manen ken ti agbalin a putotko?"Sinungbatannak ni lelongko," Akin Apok, saanko a masungbatan dayta, no di met laeng sika. Saan a sao iti pangsungbatmo dayta a saludsod no di ket aramid."
"Saanka maawatan manong Ken, nauneg dagiti pangngarigmo."
"Sabiya, nayanakak a mannalon ket agbiagak ken matayak a mannalon.Ngem, adda kayatkoa gun-oden iti biag a saanna kayat a sawen a talikudak iti kinammalonko.Kayatko ti makaadal.Ta ni lelongko awan ti ad adalna ket dagiti dadakkelko hustola a nalpasda iti segundaria.Inkarik iti bagik, masapul a magun-odko dayta nga arapaap.Ammok a nakurapaykami, ngem basta nasalun-atak, ammok a magun-odko.Isu dagita a pangnagarig daydi lelongko, isuda ti mangmangted ti bilegko tapno saanak a maupay.Uray no addanton bilang asawak ken putotko, masapul a gun-odek, ta ti addal saan a paglalakayan ken pakbabaketan.
Kuna pay ni Lelongko, a ti arapaap a saan a buyogan iti aramid ket eppes.Kayarigannna, ti pammati ken kararag a saan a buyogan iti aramid ket ubbaw.Husto ti kinunana maipapan datay Sikla-ong, maawatak nga isimsimbolona ti biag, a ti Dios isu iti nangaramid.Ket datay bunga a nal-om isu ti adal.No man pay saanko pay laeng a naikabil iti sikla-ong dayta bunga, ngem ikarigatak a gun-oden.No man pay namurdong iti ayanna, basta nasalun-atak ken saanko nga isina ti pammatik iti Namarsua, ammok a dinakto pulos baybay-an.Narugiakon nga inuli ti puonna dayta a bunga, addaakon iti nagkatenggaan iti sanga.Medyo laeng nagsardengak gapu ta adda saanko a nagayatan napasamak, ngem saanak a rumokma aginggana nga agballigiak."
"Nalawag a maawatakon ti kayatmo a sawen manong Ken.No ania ti tarigagaymo ti biag kastaak met, ngem medyo maup upayakon gapu ti pasamakko. Ammom metten manong, uyaw idiay, uyaw ditoy, uyaw uray sadinno a papanak.Isu a no maminsan, pabasolek payen ti Dios no apay a pinarsuanak nga uyaw met laeng iti pagtungpalak.Kuna dagiti tattao kaniak. Miss bangar, Miss. Bangbangsit, ken ania la ditan nga agkakalaas a kunkunada. Ammok a mairamraman kapayen manong. Manong Ken, agpayso kadi a naangdudak?"
"Sabiya, saanmo a pakabasolan iti napasamak kenka.Ken saan nga agnanayon a kasta iti kasasaadmo.Nalabit, maysa laeng a padas ti Namarsua kenka, ken no kasano iti panangtratarmo.Kaniak a biang, awan ti masay-op ko nga angdudmo.Ta saanak nga interesado kadagiti banbang a mangdadadael iti panagkakadua ngem ketdi kadagiti banbanag a mangpatalinaed iti nasayaat a panagkakadua, maawatannak?"
"Agaymanak manong Ken. Uray no mababainak ta adun ti tulongmo kaniak ken sika laeng ti makaawat daytoy kasasaadko, adda koma kiddawek no mabalin?"
"Sabiya, am ammmonakon.No la ket kabaelak, mangnamnamaka."
"Manong, adda papanak ket nalabit sumagmamano a bulan sanakto agsubli.No mabalin koma, bumulodak ti 500.00 pesosmo ta isu ti balonek.Ammok a nadagsen kenka daytoy a banag.Ngem, awan ti ammok a pagpakaasiak no di sika laeng.Bayadakto no agsubliak.Ket no bilang kinadaksanaggasat ti pagbanagak iti papanak, agsubliak nga agsubli nga uray no awanto ti pagbayadko, sisaganaak nga agserbi kenka ket aramidek amin a kayatmo nga ipaaramid .Ket no bilang maysa met a gasat iti pagbanagak, agsubliak nga agsubli ket sapay koma ta saanmonto a paayen iti isupapakko kenka."
Nasdaawak dagita kinuna. Adda koma pay kunaek ngem bigla met a natukmemak.Inruarko ti pitakak manipud bulsa iti likudan iti pantalonko.Pagsayaatanna ta adda 500.00 pesos nga isu koma ti saganak a pangtennagko daytoy motorsiklok ta datomna manen.Inyawatko kenkuana.
Iti umona gundaway, inarakupnak nga uryala agsaibbek.
"Manong Ken, takderak ti sinaok kenka, agsubliak nga agsubli.Agyamanak unay iti adu."
Medyo nabasa ti abagak gapu ti luana.Awan met a talaga ti nasay-opko a nga angdudna no di ket nariknak ketdi ti bara ti barukongna a kasnala kunkuna," Manong Ken, ti laeng barukongmo iti umona a barukong ti lalaki iti nangisadagak daytoy barukongko."
Aminek a naladingitanak iti dayta nga ipapanaw ni Sabiya.Ammok, nalabit nga umadayo tapno mapan agpaagas.Ngem no mapan agpaagas, "umdas ngata datay intedko a 500.00 pesos?" nakunak iti bagik.
Sylvia A. Makapudno, ti naganna, ngem Sabiya metten ti nairuam ta isu iti imbirngas daydi lelangna.Kagraduarak iti sugundaria ken agkatawenankami a 28.Immununak laeng ti bulan, Abril 14, ti kasangayko ket Mayo 13 isuna.No iti kinalapsat ket saan a maudi ta mayat ti sukog iti pakabuklanna, santo binalkot ti pudaw kastila ti marisna.Natanduris ti agongna ken medyo nagparintumeng dagiti kurimatmata a kasla makaturturog ti itsurana. Agat labes barukong ti nasileng ken napuskol a buokna.Agtayag ti 5 kadapan ken 2 pulgada.
Kayatna ti agbalin a maestra, ngem agsipud ta padak a nakurapay, 2 years Secretarial Course ti nalpasna.Pagsayaatanna, ta ni mayormi ket innalanna isu a kas kasual a trabahador iti Munisipyo.
Joaquin Dumanog Gumuang, iti nairehistro a naganko, ngem Kennedy met ti inusarko idi nageskuelaak ta isu met ti impalista ni Amangko.Isu nga Akin kas kada Ken ti awagda kaniak.Ngem idi agturposak iti segundaria ken idi sumrekak iti Kolehiyo, daytan ti nagbalin a problema.Kennedy ti recordko iti eskuelaan ket Joaquin met gayam iti nairehistro a naganko.Dayta Joaquin, isu ti nagan ti asawa datay midwife a nang paanak ken Inangko. Isu nga idi napannak inrehistro, isu ti inkabilna ta nalipatanna datay Kennedy a nagan a kayat ni Inangko.Isu dayta ti naggasgastosan dagiti daddkelko ta napanda iti korte.Ta saan met a kaslakana sukatan ti nagan.
Husto nalpaskon ti AB Political Science, idi matay ni tatangko.Bayat panagararadona idiay bangkag, nakapayat ti aglatlati a lansa. Naglockjaw ket isu ti impatayna, natitanus.Simmardengak a nageskuela ta siak ti mangasikaso datay bassita talon a pagbibiaganmi ken tapno makatuloy nga agdal dagiti dua a babbae nga addingko.Pagasayaatanna, laksid datay duduogan a mangga, adda pay sangapulo a kapuon a bumbumaro nga isu ti paggapuan ti pageskuela adagiti kakabsatko. Spray ak ti pagpasabong a saanen a suoban.No malasatanda ti Bagyo iti Nobembre ket no maburas iti bulan ti Desyembre ket mayat.Ta adda namindua a naipapakywako datay tallo a kapuon iti 40,000.00 pesos.Dakkel a naitulongna dayta ta napagraduarna datay maysa nga dingko iti kinanurse.Ket datay inaudi, mays pay a tawen ket malpas metten.
Tallo a bulanen manipud naudi a panagsaritami ken Sabiya, aminek a mailiwak kenkuana.Malagipko a no maminsan ket iyangkasko iti Motorsiklok ta itulodko a mapan agtrabaho.Adu ti agatap a nobyak isuna.Isu a dagitay propesyonal nga agrayo kenkuana ket sangkasaludsodda kenkuana no siak ti nobyona.Kunana met nga awan pay to nobyona ta agpayso met.
Idi nasukatan ni mayormi a lakay ta last termnan. Ni Mayor Balsoto ti simmukat.Maysa a babaero, ta uray pay idi isu ti Bise Mayor, adu ti madamdmag a babaena.Agsipud ta ni Sabiya ket maysa birhin wenno awan pay padpadasna ken ayat, mapanna kano paspasagidan.No dadduma ikkana kadagiti playboy magazine ken dadduma pay a babasaen maipanggep iti sex.Ngem dagus met nga ibasura ni Sabiya.Awis aiwsenna pay kano a mapanda agmeryenda idiay ruar, ngem madi ni Sabiya ta mmonan ti garaw ni mayor.Imbaga payen Sabiya, a siak ti nobyona bareng raemmena ta ti asawa ni mayor ket kasinsinko.
Naibaga kaniak ni Sabiya, a kayatna ti aglusulos iti trabahonan ta mariknana nga adda dakes a talaga rikna ni mayor kenkuana.Saan a bali kanona makiraep ken makigapas laengen a kas dati nga aramidmi idi addakami ti segundaria, ngem ti agtalinaed iti munisipyo a maysanto nga aldaw ket ginundawayanen ni mayor.
Naglusulos ni Sabiya, saan gapu ti butengna ken mayor ngem gapu ti karkarna a sakit nga immay kenkuana.Adda bigla a rimmuar a maris nalabaga nga aggatel kadagiti sikona ken tumengna . Idi damo saanna nga inkaskaso, ngem pumalalo metten ti gatelna ken ut otna, ken kasla adda rummuar a tabana.Ken bigla met nga adda nagtubo a kamkamuro iti rupana.Kunkuna dagiti manguy uyaw kenkuana, uray kano no napintas ngem ti kudilna ket agtabtaba ken ti rupana ket kasla bunga ti gayubana nga adda siitsiitna ket makaiddep kano ti gagar.Kasta met nga uray saan a naangdud, naangdud kunada lattan kenkuana.Dayta ti dakkel a problemana. Adda agkunkuna a nakasuyat kano kadagiti saan a makita.Isu nga imbaga ni apong Ito a baglan, masapul kano nga agparte ti baboy ta isuna iti mangidaton tapno kasaona datay nasuyatanna a dina nakitkita.
Napan nagpadoktor.Rinisitaan laeng ti doktot tapno epepanna ti gatel ken no dadduma kano ket naut-ot. Kuna ti Doktor a masapul nga agpakita iti espesyalista ta masukimat a nalaing isuna.Ti adatna ket awan met ngarud ti gastosenna, ta no mapanka iti espesyalista ket saan a barengbareng ti mabayadan.Ta dayta bassit a suweldona ket isu met iti naitultulongna a nagisgiskuela kadagiti dua nga addina a lallaki.Medyo nagmaga met bassiten ti kudilna, ta dakkel ti naitulong iti ipapanna panagdigdigos idiay Hot spring, ngem saan a mapaksiat ti gatel ken ut-otna.
Aginnemen a Bulan sipud naudi a panagpatangmi ken Sabiya, maysa nga aldaw, napanak idiay Ili a napan gimmatang ti insecticide a pagpasuyotko kadagitay mulak a nateng.Nangalaak metten ti Bannawag, ket nagderetsoakon idiay taltalon.Husto a tengnga ti aldaw, inyuldagko iti ballitang nga adda iti sirok ti kaimito a sangwanan ti kalapaw.Ti ballitang, isu ti masansan a pagpatpatanaganmi ken Sabiya, saan nga iti uneg ti kalapaw la ket no adda makakita kadakami ket sabali iti maibagada.Ngem uray pay no kasta, adda latta tsismis maipanggep kadakami, ta no adda makakita nga agpatpatangkami iti ballitang sabali ti kunada.Inukradko ti Bannawag, Benneg ti Damdamag iti immuna nabasak.Nabasak ti kunana," Maysa a Babae a saann nga imbaga iti kinaasinnona, immayna innalan ti inabakna iti Loterya a 40 riwriw a pesos."
Bayat panagbasbasak, nailibayak.Nalabit nga awan pay 30 minutos a pannakailibayko, adda nagbukibok kaniak.
"Manong Ken, manong Ken, agriingkan!
Dagus a nagbaringkuasak.Nasdaawak.
"Sa....biya...!
"Wen, manong Ken, siak..!
Bimmangonak ket nagtugawak. Immabay met ni Sabiya .
"A...kua, Sabiya, kababain kenka, saanka nga umabay ta agat pulidolak ta kalkalpasko a nagpasuyot kadagiti mulak a nateng!"
"Ayna Manong Ken, dikanto pay naalumiim nga immabay kaniak uray no agtabtaba dagiti Sikok ken Tumengko ken adda pay sabali a pay-odko.Isu a dimo kunaen a saanak nga umabay kenka ta saanko nga aramidem!" Sabayna metten nga immisem.
Insalaysay aminen ni Sabiya ti gapuna a pimmanaw.Napan nakipagnaed iti balay ni Ikitna idiay Manila a nakiasawa iti negosyante nga intsik.Kuna pay ni Ikitna, nga uray agnaed idiayen ta tumulong iti negosyoda.Ngem kunana, nga ti panggepna nga immayan idiay manila ket agpaagas iti sakitna.Ni Ikitna ti nagkita iti espasiyalista wenno datay doktor kadagiti sakit ti kudil.Naammuanna a ti sakitna ket datay kunada a PSOARIASIS.Maysa a sakit iti immune system.Nadumaduma ti klasena daytoy a sakit ti kudil Adda datay saan unay a nakaro, adda nakaro ken kakararuan.Saan nga ammo no ania ti nagtaudan wenno nakaalaan.Kunada laeng a nalabit nga iti genes wenno iti dara wenno natawid.Daytoy a sakit, ti pagsayaatanna ket saan a makaalis ken maagasan no masigud.Ngem no itantantan, agtennag a kanser.
Dakkel ti nagastosna iti pannakaagasna, agraman dagitay kamurona.Isu nga kasta unay ti siddaawko ta datay rupana a kasla bunga ti gayubana kunkuna dagitay bulakbol nga agpapatapat iti rabaw iti kabkabite ket kasla metten rupa ti maysa Diosa.Ken dagitay Sikona ken tumengna nga agtabtaba ket kasla metten kudil kapas iti itsurada.Immay ti pampanunotko no sadinno wenno asinno ti naggastos iti panagpaagasna.
Ti maysa pay pagsidsiddaawaak a kunana, " Manong Ken, matungpal met laengen dagiti arapaapta. Ti kayatko a sawen, maituloytan nga agiskuela.Malagipko ti kunam nga uray addanton asawamon wenno putotmo, saan nga isuda ti makalapped iti panagadal, kastaak met.No bilang addanto lakayko ken annakko, ituloyko ti agadal, saan para bukodko laeng daytoy a pagsayaatan, ngem tapno makatulongak. Inararapaapko iti agbalin a maestra tapno tumulongak a mangmuli kadagiti ubbing a saan laeng a ti bukodko a dara. Ammok manong, nga ti arapaapmo ket kayatmo ti agbalin nga abogado, tapno iserbim kadagiti awanan gundaway a mangala iti hustisya.Malagipko datay kunam a Sikla-ong, nga isu ti biag. Sikla-ong a pagburas kadagiti nasayaat a gameng_gameng a saan nga aglati."
Miningmingak a nalaing ni Sabiya.
"Pudno ti kinunam Sabiya, ngem awan pay ti husto nga urnongko, nalabit inton umay tawen."
"Malagipmo kadi manong Ken, datay kinunak nga agsubliak nga agsubli? A no daksanggasat iti papanak ket agsubliak nga agserbi kenka? Ket no gasat met, ket dimonto koma paayen nga nga itedko ti supapak? Saanla a supapak ti itedko kenka ita , no di ket talek ken talged, ta ammok a sika laeng iti addaan kadagitoy a talunggading a saanko a nasarakan kadagiti dadduma lallaki." Kalpasanna, inruarna manipud bagna ti, "Manong Ken, daytoy ti Libreta ti bangko, Joint Accountta." Sabaynan nga impapetpetna kaniak.
Nasdaawak iti nakitak. " 30 a riwriw pesos! Kasano?
Inlawlawag ni Sabiya."Makadomingo sakbay daydi naudi a panagpatangda, kanayonko a makitkita ti tagtagainep ti maysa lakay, kunkunana , basangko saan a permanente dayta kasasaadmo, dumtengto ti aldaw a rumkuaska kadagita a dagensen, basta ituloymo ti pammatim ken panagaramidmo kadagiti nasayaat, ta dagiti ar ararawmo, napateg ken nasayamusomda.No agsagadka dita paraaanganyo, ket no addanto maiwara a papel nga adda numeron, pidutem ket idulinmo.Dagita numerona ket tandaanam ta isu iti mangipaay kenka iti kasapulam.Ket no addakanto iti maysa lugar, isuratmo dagita a numero ket dikanto koma agtukiad a mangala kadagita, maawatam?"
Isu nga ti maysa nga aldaw a panagsagsagadko iti paraangan, adda papel nga adda lima numero a nakasurat.Innalak ket inkabilko iti bag.Isu nga idi addaaak idiayen manila nga agpapaagas, dakkel ti magastosko ngem awan met ti kabaelak.Mabainak met nga umutang kada Ikit.Isu nga idi addaak iti maysa a Botika, tapno gumatangak ti agas, inruarko datay prescription ti doktor, ngem datay met papel nga adda numerona ti napidutko idi agsagsgad iti nairuarko nga isu ti naitedko. Kunada datay babae a nangawat a saan kano paglakuan ti loterya no di ket agas. Sana intudo idiay bangir a kanto ti gumatangak ti ticket ti lotto.Nabainanak. Sinublik datay papael a pagarupko nga isu datay prescription.Nalagipko manen datay tagtagainepko.Madi ti riknak ken nadagsen ti sakak a mapan gumatang ti Ticket ti lotto ta awan panamatik.Ngem bigla a nagparang tay ladawan ti lakay iti panunotko.Saanakon a gimmatang ti agas ngem napanak gimmatang ti lotto.
Nagastosko ti dadduma a nagpaagas,ken inikkak dagiti dua a kakabsatko iti pagpuonanda agraman kenni ama, ket datay nabati, isu ti parakaniata."
Urayla nagsaibbek ni Sabiya a nangisalaysay .Ket iti maikadua a gundaway, insadagna manen ti barukongna iti barukongko sana kinuna, "marunawak ti bain, ta ammok ti pagtaktakderam.No saanka mamati kaniak ken saanmo nga awaten, dinakton a makita a pulos, ngem no met patiennak ken awatem, agtalinaedak kenka inggana nga adda angesko."
Kalpasan ti makabulan daydi a panagpatangmi, nasdaaw lengen dagiti tattao iti Brgy.mi a Labayug, Sison, Pangasinan, ta iti sirok iti nalawa a damara nga iti sulina ti amianan a paraanganda Sabiya, dua a Sikla-ong iti nakagalut iti diding ken adda mabasa a Caption a kunana," Ti Dua a Sikla-ong a rineppet ti Dios, awan ti makawarwar, ni laeng patay."
Ket iti umona a gundaway, nagsala kami ti tadek ken Sabiya-:)
Gibusna.
Mr. Kho 3/08/12
|