Ilocano Articles

Ti nangungar nga ayanayat

04/27/2010

"Dispensarendak no umaykayo disturboen.Dumawatak ti pammakawanyo gapu iti panangtakawko ti libro a nakaimalditan iti ayanayatyo, kangrunaanna; iti panangmatsak ti natarnaw a sinangalyo nga ayanayat. No ania man ti pannusa nga ipaayyo kaniak, umannugotak uray pay kaipapanna nga ilansadak."

"Kellog anak, dua a lawas nga awan kami ken amayo .Makaammokan a mangkita ditoy balay ken dagitay negosyotayo.Ken no mabalin koma anak, uray saankan a pumanaw ditoy ka la koman balay nga agyan; mabalin kadi?"

Diak ammo no apay nga awan ti simngaw a bosesko.Naalumamay nga inturongko dagiti matak ken Ina Gan-ay ken ama Sagayyo, inwagaywayko ti makanawan nga imak kadakuada.Pinagandar ni ama Sagayyo ti luganda.

Tunggal tawen, mapanda Ina Gan-ay ken ama Sagayyo agbakasyon. Maysa a lawasda idiay Bontoc, ta taga idiay isuna, sadanto mapan idiay Banawe .Maysa met a lawasda sadiay ta isu met ti naggapuan ni ama Sagayo.Martha Ganaygay ti pudno a naganna, ngem Gan-ay met iti imbirngas daydi apongna a baket, isu met ti kimpet a nagannan.Nalaing nga agabel ni Ina Gan-ay ta tinawidna ti kinalaing daydi Inana ken no kasano ti kinalaingna nga agabel, nalaingpay ken eksperto nga aggan-ay kadagiti sag-ot ket isu iti nakalaanna dayta a naganna.Napudaw a kasla espnayola ken natanduris ti agongna.Agtayag ti 5 a kadapan ken maysa pulgada, saan a nalukmeg ken saan a nakuttong no d iket kalkalainganna ti sukog ti bagina. Maibagay kenkuana datay a nakapinggol a buokna ken adda latta a naiputipot nga apangatna.

Pedro, ti nagan ni ama Sagayyo, ngem Sagayyo iti nairuam a naganna ta kadawayan kadakuada a datay apelyidoda iti ad-adda a maiyawag ngem no datay naganda.Ta sigun ti kunana idi a saludsodek no apay a kaykayatna a Sagayyo iti awagda kenkuana a saan a datay naganna?Kunana a ti Sagayyo, maysa a nagan ti kayo nga isu met laeng datay kuna a Sagat. Agtayag ti 5 a kadapan ken 8 a pulgada. Natanduris ti agongna ken ti buokna mayat ti ngisitna a panguloten.Saan a mailemmeng nga agmammama ta sigun ti kunana tapno saan a mabukbok ken nalaka a maperdi ti ngipenna.

Walo a tawenkon a nagyan kadakuada. 18 pay laeng ti tawenko ken kalkalpasko manipud Haiskul idi simrekak a kas Houseboy kadakuada.Maysa a tiempo nga agililadak, sirok iti saleng idiay Burnham Park, nabasak iti Midland Courier a kasapulanda ti Houseboy.Napanak nagaplikar ket innaladak. Imbagak ti panggepko no apay a kayatko iti aghouseboy? Malaksid iti kinaulilak ti ama ken Ina, kayatko ti makaurnong tapno adda pagadalko.

Idi damo,garaheda iti pagturturogak ken isu iti pannakakuwartok. Ngem idi napaneknekanda iti kinaasinnok , inteddan ti maysa kuwarto iti umona kadasaaran iti balayda a pagkuwartoak . Dua a kadasaaran ti balayda a kalkalainganna ti kadakkel a masarakan iti Pacdal,

Kas maysa a Houseboy, no ania man ti ibagada a trabahoek ket aramidek. Pagsayaatanna ta naruamak ti uray ania a trabaho ta dimmakelak ngarud iti rigat, naalak ti talekda.Adda puwestoda idiay Maharlika Hall ken Minesview Park; a paglakuan kadagiti kinitikitan ken amin klase ti inabel. Adda pay Carenderiada idiay Hill top ken idiay k4m. La trinidad.Natakuatanda a nalaingak nga agluto, lalona iti pinikpikan, kilawen, papaitan, pinangat ken daddumay pay a putahe, isu a timmulongak nga agluto kadagita a putahe ken isu ti maysa a rimmang ayan ti karenderiada.

Dati a US Navy ni Ama Sagayyo.Ngem idi adda 15 a tawenna iti Serbisyo, immikat ket nagsublida idiay Baguio tapno ipatakderda iti negosyo.Sigun ti istoryada, datin nga aggayyem da Ina Gan-ay ken Ama Sagayyo ken addada iti maikatlo a tukad iti Kolehiyo a mangal aladada iti Kinakomersiyo idi naayaban ni Ama Sagayyo a mapan agkesamen iti kinaUS Navy idiay Subic Bay, Olongapo. Napagasatan. Kalpasan ti 2 a tawen a panagsanayna, nagawid ken nappana inasawa ni Ina Gan ay. Nagyanda iti sumagmamano a tawen idiay Amerika ket sadiay a naiyanak dagiti 3 nga annakda .

Kabayatan iti kaaddak kadakuada, nagpkadaak nga agadalak.No man pay marigatanak iti oras ken kasta met iti matrikula, inanusak ta kayatko iti makaadal. Uray 4 koma laeng a tawen a malpasko ti kursok a AB Political Science ngem naalak iti nasurok nga innem a tawen ta saanak maka full load.

Kinasaodak ti Presidente ti Eskuelaan no kayatko ti agisuro, ta inrekomendadak ti maysa a Professorko ta adda kano met bassit nagyan ti ulok.Naayatanak iti dayta ket inaklonko a dagus. Kayatko nga ituloy iti kina abogasya ta isu dayta ti dardarepdepko sipud idi ubingak. Isurok ti subject a Philippine Government ken History a para kadagiti umona ken maikadua a tukad iti kolehiyo. Isu nga inkeddengko ti ag apartment tapno maipamaysak ti agadal. Nasayaat ta datay maysa a kaeskuelak a nalpasna iti kinamaestro ket padak nga ituloyna iti kinaabogasya isu ti kaduak. Adda nakitami nga apatment. Saggaysa kami ti kuwarto ngem maymaysa iti kusina, kasilyas, banyo ken salami.Pagsayaatanna ta ti Apartment a nabirukanmi ket asideg ditoy Unibersidad ti Cordillera a pageskuelaanmi.

No mabalin, madida Ina ken Ama Sagayyo nga ag partmenttak ta nalawa kano diay balayda a pagyanak ken saandak met kano a pagpanpanawen ta imbilangdakon a kas maysa nga anakda ken kunada a tulongdak iti matrikulak.Intedko ti nalaus a panagyaman ti singasingda, ngem kunak nga adun ti tulongda kaniak. Saan abali ta adda ni Lando a kasinsinko ti Ina a katurturposna met ti haiskul nga isu iti agyan kadakuada ta tuladenna met kano ti paddekko.

Agsapa iti Sabado daydi idi nagrubuatda ina ken ama a pimmanaw ken datay Pajero a Mitsubishi ti inusarda. Isua datay Pick up Toyota Tacoma ti nabati nga isu ti usarek a mapan mangipan kadagitay dadduma nga usarko idiay Apartment ken pangdalusak met laengen.Kas kadawyan nga araramidek iti tunggal malem ti Sabado, mapanak idiay Asin Rd. nga ayan dagiti pagpapaetan dagiti kakailian ni ama Sagayo, mapanko bilangen ti napaetan ken nabarnisanda panggapuak a mangited kadagiti tangdanda.Kalpasanna, mapanak idiay puwesto a paglakuan ken carenderia ta mapanak ag imbentori ken pangurnongak met laengen dagitay naglakuanda.

Aga alas onsen ti rabii idi sumangpetak idiay balay .Mariknak ti bannogko.Ngem masdaawak ta dagitay librok nga agkaiwara ditoy kuwartok ket naiyurnos iti maymaysa a suli ken ti kamak a nagulo pinanawak nadalus ken nadalimanek, adda baro nga ap apna ken adda dua a punganna. Adda pay dua a kandela iti rabaw ti lamisaanko a napapasgedan. Innikatko ti sapatosko ken pagan anayko, innalak ti tuwalya iti uneg ti closet, rimmurak a lamo lamoa napan idiay banyo a kas kadawyan nga araramidek no iti rabii. Ti banyo adda iti mawidawidan ti makatigid nga abay ti kuwartok a sumango iti kusina, ken isu ti wangawangan ti agdan a mapan iti maikadua a kadsaaran.

Ararigen a kailuklukatko pay laeng ti faucet tapno agshowerak, masdaawak ta bigla a naglukat ti ruangan ti banyo.Kasla saanak a mamati ti nakitak. Lamo lamo a simrek.

"G,,,,,race! Ania ti ararmiden ditoy?

"Mabalin kadi a kaduaanka nga agshower, Kellog?)

Tallo a bulan kalpasan a napasamak dayta, pinilitko a lipaten no man pay narigat a maikkat ditoy panunotko. Ta kunak a maysa a basol ken saanko a nadaeran a linaban.Wen aminek, nga adda dakkel nga impaayna a nagbalbaliwan ti biagko".Ipamaysak ketdi daytoy panagisurok ken panagadalko". kinunak iti bukodko a bagi.

Maysa a malem ti Sabado, kagapgapuk idiay eskuelaan adda inyawat ni Ricky a surat.(isu ti kaduak ditoy apt.) Nagkebba kebba ti barukongko! Simrekak a dagus iti kuwartok.Binasak.

"Kenka Kellog:

Pakawanennak..., nagbasolak kenka.Kayatmo man ken saan, mamatika man ken saan; asawanakon ni Dado.

Gundina."

Nagbalin kaniak dayta a burburtia. Malaksid iti kasla telegrama iti pannakaisuratna, adda kasla tadem a nangtudok ti pusok.

Pinetpetak ti surat iti nairut. Diak napuotan ti bagik, intupakko iti kama.Imparabawko ti makanawan nga imak ditoy mugingko; nakitak ti maysa a parang.Adda kami idi iti rabaw ti turod, sirok iti narukbos a longboy idi agpinnakadakami.

"Gundina, sika ti umona a babae a pangibagaak daytoy: Ayayatenka. Daytoy narukbos a longboy nga isu ti pagayayatta nga ululien no tiempo iti panagbungana, isu ti saksi daytoy natarnaw a panagaytako kenka. Dikanto pulos gamsawan, tallikudan ken dikanto pulos isukat . Iti ipapanko idiay Baguio, saan a gapu ta panawanka nga agmaymaysa, no di ket mapanak tapno tuntonek iti nakaayabak .Ikarigtak a gun -oden. Agsubliak nga agsubli tapno umaykonto iyukkor kenka ti balligi, ket ni kaanuman saantanton nga agsina.Imitek ti ayatmo nga isu ti balonko iti inaladaw. Awankaman ken adayoka, ditoy pusok naitalimengka.Dikanto isukat, ta sika ket sika ti reyna ditoy pusok."

"Kellog, no kasano ti kinatarnaw ti ayatmo kaniak, kastaak met kenka. No ania ti karim nga ipaaymo kaniak; isu met laeng ti karik nga ipaayko kenka.Ti kinapudno ti saom isu ti bagnosko ket ti bunga ti aramidmo isu ti talgedko.Wen, awankaman ken adayoka iti imatangko, diakto pulos mansaan ti intalekmo kaniak nga ayat. Sika ti lalaki a nangitalkak kadagiti arapaapko; diakto agbasol kenka."

Padak ni Gundina a marigrigat. Inaunaak laeng ti makabulan. Abril iti pannakiyannakko ket Mayo isuna.Nataytayagak iti dua a pulgada ta agtayagak iti lima a kadapan ken innem a pulgada.Kaslaak kano agruprupa nga Jose Rizal ta isu met ti kunana, saanak met a nalukmeg ken nakuttong. Nabisneg a kalkalainganna iti panagbagbagik.Medyo natanos bassit ti agongko ken adda pangpangis a kallid ditoy makanawan a pingpingko.Kennedy Agtutor Tumakder iti nairehistro a naganko, ngem Kellog ti imbirngas daydi apongko a lakay; isu ti nairuamen nga awagda kaniak.

Ni Gundina(isu ti nairuam a naganna) isu ti maysa kapintasan iti barrio mi a Kanit, sakupen ti Ili a Sison, Pangasinan.Nawasnay dagiti gurong ken taktakiagna.Maibagay kenkuana datay nagisit ken nasileng nga agat siket a buokna.Kakalainganna ti sukog ti bagina nga agruprupa kasla Ara Mina.Saan a rumuar ti pudno a pudaw wenno ti maris ti kudilna ta padak met a nakset wenno kinnan ti init.Ta no awan ti eskuela wenno bakasyon, idiay kami laeng talon. Makiraep, makikames, makigapas kdpy.. Isu dagita a pasamak iti nagpangsinggalut iti ayanayatmi. Inusratko amin iti kuaderno amin a paspasamak iti nagbetanmi ken Gundina. Innalak ditoy Baguio ken isu pay gayam iti maysa pakariribukak ta saanko a mabirokan no sadinno iti ayanna.Ammok nga Inlaokko kadagitay Librok, ngem saanko a masapulanen. Nagsikigak iti makatigid tapno padasek a rikpan dayta a lagip.

No man pay pinadaskoa rikpan, kasla nakitak a nailukt ti telon iti pakalaglagipan ket nagparang iti sabali pay a pasamak:

"Dila mabilin Kellog, pangaasim man ta tulongannak iti daytoy homework tayo?"

"Areglado, basta sika Dado!."

No agkiddaw ni Dado Kho, saanko a mabali a paayen. Malaksid iti kinasinged mi nga agayyem, isuna pay ti mangbayad ti matrikulak no saanko a mabayadan.

Kaeskuelaak ken kasectionak ni Dado iti Haiskul manipud umona a tukad inggana a nagturpos kami.. Agkataytayagan ken agkakaidadankami. Isuda ti kabaknangan a pamilya ditoy lugarmi.Ta ti apongna a lakay ket intsik a nakiasawa ditoy ilimi. Ni tatangna iti inaunaan.Nakiasawa ti taga Paniqui, Tarlac, maysa met laeng nga Ilokana, ngem ditoyda nga aganed gapu iti negosyoda.Bugbugtong isuna,napudaw ngem adda laeng ngudngudel ti utekna.

Kayatna a kanayon nga agkatugawmi iti klase. Ta no agkesamen kami, agsakar kaniak ken isurok tapno makapasa. Agsipud ta nabaknang ken adu iti maidondonarda iti eskuelaan ken laksid iti panangisursurok kenkuana, makapasa amin a subjectna ket kaduami ken Gundina a nakaturpos.

Agsipud ta baknangda ken adda met itsurana. Adu dagiti maararemna nga agbalin a nobyana. Inakona kaniak kursonadana ni Gundina. Agsipud ta gayyemkon ni Gundina ken agayyem kami, rinaemna. Ngem ita, daytoy surat ni Gundina a pinipetpetak, ania ti kunana?''

Biglaak a nagbaringkuas. Napanak idiay Kusina. Ginangtak datay Gasul, saan a gapu ta aglutoak iti pangrabiik; impuorko ti surat nga igigemak. Nakitak a nakangusiit ni Dado ti ragsakna. Nangmesmesak.

Nasuroken nga innem a tawen sipud daydi a surat, nailiwliwag ken nalipatakon.Ta apaman a nakaturposak ken naipasak ti Eksamenasyon ti Bar iti kinabogasia; nakastrekak a dagus ditoy opisina ti PAO. Maikaduan a tawenko iti PAO(Public Attorneys Office)a masarakan iti Brgy. Anonas, Urdaneta City, Pangasinan. Daytoy nga Opisina ti PAO, nga ayanko ket sakupenna iti makinadaya a paset ti Pangasinan.No man pay Libre ti serbisyo mi kadagiti tattao kadagiti legal a pakaseknanda, saan latta met a maliklikan iti aggasto. Agtaud pay ti bulsak ti gasgastosek a dadduma lalona no awan a talaga ti kabaelan ti tao nga umay agpatulong.Adda met sumagmamanon a naipangabakko a kaso pakairamaman dagitay inagawda a dagdaga idiay ayanmi ket naipasubli ken dagitay sumagmamano a nakabalud nga awanan basol ket nawayawayaanda.Banag dayta a nakaamamuanda dagiti tattao kaniak.

Kalkalpasmi a nangaldaw iti maysa a karenderia nga sideg ditoy Opisina, adda immay nangsukon kaniak ta mapanak a dagus iti Opisina.Kasta unay ti siddaawko.

"G...Gundina!"

"Wen, siak Kellog....."

Kasla diak mamati iti nakitak nga itsurana. Malagipko idi naudi a panagkitami, Katurturposna iti kina Nars.Nabun-as ti itsurana a saanen a langa ti taga taltalon. Nagparang datay husto a rimat ti kudilna a nakset a kinnan ti init, nga uray pay idi nga arakupek tapno itedko ti kablaaw iti panagturposna, nariknak ti kinalamuyot ti bagina.Ngem ita, no lablbasen iti agsao, kasla datay root a naka ang angrag.

"O, Gundina...., ania kadi ti napasamakmo?"Gay atek nga arakupen, ngem....

"Saan Kellog..., saanak a maikari ta nagbasolak kenka."

Iti dayta a nangngeko kenkuana, naipalagip kaniak datay suratna nga impuorko a nasurok nga innem a tawen ti napalabasen.

Intuloyna ti nagsao.

"No man pay saanak koma a maikari a sumango kenka, ngem nagturedak ta ammok a sika laeng iti makatulong kaniak. Pangaasim ta tulongannak? Ispalannak.......!"

Kalpasanna a naisao dagita a balikas. Naganug og iti uray langa.Husto met a sumangpet ni Atty. Legarda Guwardiya, maysa kadagiti lima a kaduak ditoy PAO, ken isu ti kaaduan a mangsango kadagiti kaskaso a para kadagiti babbae, isu ti sininyasak a mangarakup ken Gundina. Kalpasan a napagkalmami, impudno amin ni Gundina kadakami iti pasamak ken no apay nga umay dumawat ti tulong?Kayatna a dawaten a mawaswas ti bileg ti kallaysada ken Dado, ta saannan a kabaelan nga imiten iti kasasaadna.Babaen ti Salaysay ni Gundina, naamuanmi iti pudno pasamak ken no kasano a naasawana ni Dado, kasta met ti kabibiagda a kas agassawa.

Kalpasan ti nasurok a makalawas ken malem ti Huwebes. Husto nga agrubuatakon nga agawid. Bigla nga immay ni Dado iti Opisina.Nadamsak iti panagsaona.

"Atty. Kellog, maysa gayyemko ngem maysa itan a mangliliput!"

Saanak masdaaw iti sinaona, ngem iti nakitak nga itsurana. Nakalablabaka ti matana ken datay medyo nabaneg a bagina ken tarakina, kasla maysan a banbanti.Saanak a simmungbat ket intuloyna ti nagsao.

"Ammok nga ilemlelmmengmo ni Gundina. Immay kimmamang kenka. Ta sipud pay nakapasakan iti kinabogasya ken adu ti naipangabakmo a kaso. Nagbaliw ti panangtrato kaniakon ni Gundina.Suspetsak a panawannak ken agsubli kenka.Isu a dinawatna iti sangwanan iti Husgado a mawaswas ti bileg ti kallaysami tapno makitipon kenka. Makalawasen pimmanaw ta ammok nga immay kenka. IruarmoAtty. Kennedy Agtutor Tumalder, ta no saan; makitam daytoy?"Inruarna ti 45 a paltogna. "Iyibusko kenka!

Simmungbatak a naalumamay.

"Kellog gayyem." kaarigna a diak pay naibalikas ti gayyem idi......!

"Saanak nga awagan ti gayyem traidor! Ikkanka iti dose oras manipud ita. Iruarmo ni Gundina, ta no saan, uray siakon a mismo iti agkali ti abutmo! Nalawag?.Agsubliak no bigat!"

Uray kayatko koma kasao ti nasayaat, ngem inagaawaanna ti pimmanaw ken uraynala pinabablaag ti ruangan.

Ni Gundina, adda iti natalged a lugar. Ni Legarda isu iti nangifile ken manggegem ti kasona, ta isu iti akinlinya iti kasta kaskaso lalona kadagiti maababuso nga assawa a babbae.Isu met laengen iti nangkontak iti maysa a pribado nga Organisasyon dagiti maababuso nga assawa a babbae nga isu da iti mangipaay ti nalimed a lugar ken natalged a pagyananna kabayatan pannagna ti kasona.

Amammok ni Dado ta kabadungalak ken maysa a nasinged idi a gayyemko. No ania ti saona, tungpalenna a tungpalen. Isu a sig sigaak iti iyumayna ditoy opisina.

Petsa 13, alas dies agsapa ti biyarnes, masdaawak ta saan a ni Dado iti bisitak iti opisina, ngem maysa a barkadana. Impadamagna a ni Dado ket nalamiisen a bangkay. Nasdaawak!" Sinaludsodko no ania ti napasamak?

Idi gayam malen a naggapu manipud opisinak. Nakainum ken nakadroga. Naka motor ken awan ti helmetna.Idi kano adda diay rangtayan ti Binalonan, kayatna nga lungbaan datay sasranuoenna a kotse. Pinaspasanna iti kasta unay, saanna nalabit a napupuotan nga adda dakkel a truck a napaspas a sumungsungad iti masangwannanna.Nagdinnungparda. Narumek ti motor ket natay nga insigida ni Dado.

Kalpasan ti tallo a bulan iti dayta a pasamak.Immay bimmisita ni Gundina iti Opisina. Makitak a saanen kasla daydi langana idi immay dimmawat ti tulong. Naraniag dagiti matanan ken agin inuten nga agsubli iti saguday ti bagina. Immayna inyeg ti personal a panagaymanna ken ni Atty. LG(isu ti papyular nga awagda kenkuana) no man pay saan a kinedngan ti pangukoman datay dawatna, ngem kinedngan iti Apo a Namarsua. Kiniddawna kaniak nga agpatang kami a dua iti maysa a lugar. Kinniddawna a sadiay rabaw ti turod nga ayan iti narukbos a longboy a nakasangalan iti ayan ayatmi.Impakaunana, a ti panggep; saan a pagungaren iti nalpasen a naitanem nga ayan ayat no di ket ikkan ti lapida nga isut' pakaikur itan iti pannakayanak ken pannakitanem nga isu iti agserbi baton lagip datay sinangalmi nga ayan ayat.

Pasado alas dos ti malem idi addakami iti sirok dayta narukbos a longboy. Nakapalda ti nalabaga a babat' tumeng iti kagayadna. Nakablosa a ti marisna ket nakusnaw nga asul ken labes sikona ti kaattidog ti manggasna.Sinalapidna datay nangisit ken nasileng a buokna nga agat siket iti kaattidogna. Makitak a naraniag ti rupana ken nagsubli datay nalamuyot a panagis isemna.

Nakapanatalonak iti asul a maong a Levis ken naka t.shiratak ti puraw nga innabongan ti asul a jacket a maong.

Kas nagtulaganmi idi immay bimmisita idiay opisina, agpaaramidkami ti lapida nga nakaikur-itan iti pannakayanak ken pannakatay iti sinangalmi nga ayan ayat. Isu dayta ngarud iti inaramidmi. Awitmi dayat a lapida idi immaykami ditoy rabaw ti turod., ken indisso mi iti puon iti narukbos a longboy.Naglupisnakkami nga agpatpatang ken nakasango kami iti sakaanan ti lapida.

"Ammom Gundina, no diak agbiddut, iti daydi a rabii nga innala ni Dado iti dayawmo; isu met laeng ti kanito a nangalaak iti dayaw ni Grace.Awan ti gandatko a mangala iti dayawna ta ammom met a kasta unay iti panagaremko kadakayo babbae. Ngem idi addaak iti banyo nga agdigdigus,nakalaatak laengen ta bigla nga immay ken nakalamo lamo. Inaramidko ti amin a kabaelak tapno saanak a masulisog, ngem diak ammo no apay?Saanko a nadaeran daytoy riknak, napegges ti agus; naiyagusak.Kalpasan iti daydi a pasamak, kaslaak met naamon a karnero nga agtungpal amin a kayatna.Diak ammo no buteng wenno bainko kadagiti nagannak kenkuana no agpulong wenno kayatna nga agbayadak kenkuana iti kinasayaatda kaniak, diak ammo....? Awan met iti panunotko, gapu ta American Girl isuna ket ay ayam laeng iti inaramidmi.Ngem malagipko ti maysa a paset ti karin karita, a no asinno iti pakailaw anan ken saan a nagayatan a ruar ken ayat , isun iti sustineren.Nalabit nga isu dayta iti napasamak, isu a kurang a dua lawas a nagdennakami. Inlimedko nga imapakaamo kenka ta kunak nga umaykonto ipersonal nga ibaga, ta ammok a no maammuam ket dakkel iti epektona kenka, ken diak kayat nga adda pakariribukam."

"Kasta met kaniak Kellog, diak impakaammo kenka a dagus iti napasamakmi ken Dado, ta ammok iti ugalim. Saanka unay matagtagari ngem no makaungetka awan iti makaigawid.Ngem idi ammokon a nabatyinak, ta kalpasan iti daydi a rabii, awanen iti maarmidko no umaynak sundoen kalpasan ti trabaho, mayatak man ken saan ket itarusnak iti motel, ta no agkitakitak ket adda dakes a mapasamak kaniak. Wen, malagipko met datay karinkarita, no bilang adda saan a nagayatan ken pakailaw ananta a ruar ni ayan ayat, isu met laeng iti bumangonanta. Isu nga uray no nadagsen ti riknak a mangaramid ngem isu met iti nakailaw anan a saan a nagayatan ket sinustinerkon. Kasta met a kanayon a gutgutugotennak kadagiti nagannak ni Dado, nagmayatak a nakiasawa kenkuana, kalpasanna, nangipatulodakon iti mensahek kenka.Ammom Kellog?Adda nangibaga kaniak no apay a nga inaramid ni Dado kaniak? Tapno makabayadak kano iti utangko kadakuada.Ngem ti suratko kenka, pinagbalinko a siak iti akin basol tapno siak iti guraem."

Nalawlawaganmi ti riknami ken nakapinnkawankami a dua ket imbilangmi ti bagimi a kas pudnon nga agkabsat.Bayat ti panagpatpatangmi, saanmi a napupuotan ken pagamuan adda sangsangaili a boses.

"Pakawanennak no umaykayo disturboen."

Bigla kami a timmaliaw iti nagapuan dayta a boses.

Naklaatak!Adda a nakatakder iti likudanmi.

"G,,,race, sika....! Kasano a nakaumayka ditoy?" Nagpusipos kami ken ni Gundina; sinangomi ni Grace.

""Wen Kellog, siak...., nagpakadua ak ken Lando.Ulitek; Dispensarendak no umaykayo disturboen.Dumawatak ti pammakawanyo gapu iti panangtakawko ti Kuwaderno a nakaimalditan iti ayanayatyo, kangrunaanna ti panangmatsak iti natarnaw a sinangalyo nga ayanayat. No ania man ti pannusa nga ipaayyo kaniak, umannugotak uray pay kaipapanna nga ilansadak.Adtoy ti kuwaderno a nakaimalditan iti ayanayatyo. "

Kasta unay ti siddaawko iti pannakakitak ti itsura ni Grace, banag a saanko a nakitkita idi. Nakatapis ti inabel a nadumduma iti marisna ken nakabagget nga ti siketna adda badabad a naipalikmot nga adda burayaboy ti murdongna. Napintas iti panangurnosna iti apaglabes abaga a buokna ken adda apangatna.Iti sabali a pannakaisaon, suotna iti kustomreda nga iBontoc.

Agkaedadanda, agkatayagan ken adda pagpadpadaan ti sippukel ti pammagida, ngem ti pudaw maatiw ni Gundina ta ni Grace ket kasla kastila ti maris ti kudilna.Agkabitbitwenda a talaga, ngem ni Grace medyo nagparintumeng ti kurimatmatna ken adda pagkaasul iti kasla bulintek a matana.Adda pangpangis a kallid ni Grace a makita iti kanigid a pingpingna.

Iyawatna kaniak ti kuwaderno ngem bigla a ni Gundina ti timmakder; sinangona ni Grace, inawatna ti Kuwaderno; nagsao.

"Grace, awan basolmo. Daytoy a Kuwaderno a kunam a tinakawmo, saanmo a tinakaw. Ti nangato a langit insagutna kenka dayta tapno maammuam ti kinapudno."

"A,,,,nia a kinapudno ti sasawem Gundina?

"Tapno maawatam ti kayatko a sawen Grace, dawatek nga agtugawka iti sibay ni Kellog, petpetam iti makanawan nga imana."

Nasdaawak iti dayta nga imbaga ni Gundina ken Grace. Ni payen Gundina iti nanguyod ti ima ni Grace a pumetpet iti kanawan a dakulapko.

Saanak nakapagkedked. Nariknak laengen ti kanawan a dakulapko ket nakapetpet ti kanigid a dakulap ni Grace.Imbilin ni Gundina a sangwen mi ti Lapida ken aglupisnakkami.Napan ni Gundina iti sikigan ni Grace ket intuloyna iti nagsao.

"Grace, daytoy a kuwaderno agpayso amin a nakaimaldit. Saanmo a tinakaw no di ket insagut kenka iti Apo a Namarsua tapno ibagana ti aramidem.No saanmo a nabasa ken saanmo nga inaramid iti rebbengna, nalabit awanka kadakami iti daytoy a kanito.Imbaga amin ni Kellog iti napasamak kadakayo ket raemek ken awan ti gurak. Isu nga nagtulagnmi nga umay ditoy tapno iyegmi ti lapida a nakaimalditan iti pannakayanak ken pannakakeltay iti ayan ayatmi ket awan ti panggepmi a mangpagungar. Matmatam a nalaing Grace ti lapida!"

Napaliiwko a kasta unay iti panagmingming ni Grace ti lapida. Immay ti sumagmamano nga ulimek, kalpasanna, nagsao manen ni Gundina.

"Grace, iti napasamakyo ken Kellog, saan a naimaldit ditoy a kuwaderno ken kasta met iti napasamakmi ken Dado. Inistoryak ken Kellog ngem kayatko nga istoryaen kenka tapno maawatam no apay nga addatayo ditoy?

Idi napan ni Kellog idiay Baguio, naladingti ti riknak ngem maawatak. Nagsina kami tapno matungpal dagiti dardrepdepmi iti biag.Kayatko ti agbalin a Doktora ket ni Kellog kayatna ti agbalin nga Abogado.
Ngem agsipud ta nakurapay iti adda a kabibiag., nagenrollak iti kina nars. Ta ti panggepko, no malpasko ket addanton trabahok ituloykonto ti kina doktora.Napanmi insalda ti kakaisuna a pangpangananmi a daga kada Dado. Ngem ti amana ni Dado, saanna nga inawat ti isaldami a daga, ngem kinuna ketdi nga isu ti makaammo iti matrikulak ken amin a gastosek ta bayadakto no makaturposak ken makatrabahoak.Tapno saan unay nagasto, idiayak Community College School of Nursing of Urdaneta.Nagenroll met ni Dado, ngem diak ammo no ania a kurso.

Nakaturpos ken nakapasaak iti Board. Ni Dado awan ti nalpasna ta barkada ken bisyu met iti inararamidna uray koma no saan a nagmarmarihuana. Babaen iti influensiya ken tulong dagiti nagannak ken Dado, nakastrekak iti maysa nga Hospital a kas Staff Nurse.Inrugik a tennagan ti utangko kada tatang ni Dado tunggal agsuweldoak, ngem dida met awaten, isu a sinaludsodko iti Bank Account Numberda, ta siakon a mismo ti mangideposito ti pagbayadko.Imbagak ken ni Kellog nga agkallaysa kamin, ta uray siakon ti tumulong iti panagtuloyna ti kursona. Ngem kunana, saanna kayat a madagsenanak ta adda pay baybayadak nga utangko.

Maysa a tiempo a nagkasangay ni Dado,rabii iti sabado daydi, naawisak agraman dagiti dadduma katrabahoak a tumabuno.Aga las dies siguro iti rabii a katengngaan ti silibrisyon.Kalpasan iti sumagmamano a minuto a pananginumko datay Juice nga intedda kaniak mariknakon a maulawak.Idi makariingak iti agsapa. Masdaawak ta addaak iti sibay ni Dado a nakaidda ken lamolamokami a dua iti kuwarto iti maysa a motel. Naganug ogak iti kasta unay. Kunana kaniak, a sisasagana mangitakder iti napasamak.

Awan iti nagibagbagaak iti dayta pasamak. Ngem ammo dagiti nagannak ni Dado iti napasamakmi ken inayayodak nga agkasarkami.Palalo iti panangayatda kaniak manugangen. Saanko a sinungbatan ida.Inkarkararagko a saan koma nga agbunga iti panangalana iti kinababaik.Ngem kalpasan daydi a rabii a panangtakawna iti kinababaik, tunggal malem a malpasak manipud trabahok, umaynak sundoen, mayatak man ken saan awan iti maaramidko; ipannak iti motel.

Tallo a bulan ti napalabas, saanakon nga agkadawyan ken sabalin ti marikriknak.Nagpa chek upak. Urayla agkulayaw ti riknak.Agdadagsenakon!Diak met kayat a keltayen iti adda a biag ditoy tianko uray pay saanko a nagayatan, ta bukodko met a dara.To make the stroy short, Grace, nakikallaysaak ken Dado a nadagsen 'toy riknak. Kalpasanna, nangaramidak ti surat a para ken Kellog.

Uray no saanko nga ayayaten ni Dado, piniltko iti nagablin a nasayaat nga asawa ken Ina.Sinursurok nga inayat ni Dado a maigapu ken Sinamar.

Idi naananayen nga abogado ni Kellog ken nadamag nga addan dagiti kaso a naipangabakna, nagpapyular ditoy lugarmi; isu met ti sobran a kina abusado ni Dado kaniak. Saanla a bartek, marihuana no di pay ket dagitayen droga iti inararamidna.Ti adatna, kabilennak payen. Kugtar,sipat ken ania la ditan.Dakkel ti imonna ken Kellog ken nagbalin payen a managatap. Kinasaok iti nasayaat, ngem ad adda ketdin a kasla tigre.Nadlawda idiay Hospital pagtatarbahoak. Kayatko koma nga ilimed, ngem no tunggal malem a malpas ti trabajok umaynak sukonen ni Dado a nababartek. Inungtanna payen datay directormi aglalo no saanak a makaruar a dagus. Gapu ta saankon a maibturan, kapilitan kimmamangak kada Kellog, banag a diak koma arimaden. And the rest is History, Grace."

Apaman nalpas ni Gundina ti nagsao, inarakupna ni Grace.Sana kinuna.

"Grace, palubosannak koma nga awaganka iti Sister ken iyununakon iti kablaawko kadakayo. Siakon iti agdawat, a siakto koma iti kangruaan nga abayyo ken Kellog inton agkayyamet kayo, ket ni Sinamar, isunto koma iti agbalin a Flower Girlyo?"

Nanggeko ti nalamuyot a saibbek bayat iti panaginnarukpda, kalpasan nanggegko ni Grace a nagsao:

"Pakaragsakak unay no iblingnak a sistermo Gundina, kasta met nga agymanak iti panangibagam kadagitoy a kinapudno.Kunak a mabiitak laeng koma ta umayko ited daytoy kuawderno kadakayo ken dumawat ti pammakawanyo.Ngem gapu kadagitoy kinapudno naammuak kenka Gundina, ikkannak man kadi ti gundaway a mangibaga met iti maysa pay a kinapudno.Nalabit nga naisao kenkan ni Kellog, ngem paulobasannak man a siak met a mismo iti mangibaga , mabalin kadi?"

Awan ti nanggeko a sungbat ni Gundina ngem nakitak a natung ed.

"Agyamanak Gundina.Sakbay nga ituloyko ti agsao, dawatek a sika ti umay ditoy abay ni Kellog tapno sangoenkayo?"

Masdaawak ken uray pay ni Gundina iti dayta a kiddawni Grace, ngem nagtungpal kami.Nagabay kami ken Gundina ket ni Grace kimmayakay bassit ket nagsanggir iti puon ti longboy, mayat iti panagdalupisakna a simmango kadakami.Bagbagayna talaga ti kustomreda a kawesna.Sinaggaysana kami a pinnereng ngem imbatina ti perrengna ken Gundina, nagsao:

"Gundina Sister, aminek nga awananak ti kalintegan a mangagaw kenka ti lalaki nga ayayatem.Wen, saanko nga ilibak nga ayayatek iti nalimed ni Kellog.Isu nga idi nabasak dayta kuwaderno, innanugotkon ken itanemko iti panagayatko kenkuana a maigapu kenka.Ngen sakbay nga itanemko dayta panagayat, tinarigagayak nga adda koma pakalaglagipak iti lalaki nga inayatko iti nalimed nga uray pay saan a para kaniak. Tapno matungpal dayta a tarigagay nangramidak iti pangngedeng.

Ammok a basol iti sangawanan ti Dios ken dakkel a pakaibabainan iti kinababaik ken kasta met iti pamilyak iti aramidek. Ta uray pay daydi apongko a baket iti Ina, ingunamgunamna kaniak a saanko nga it ited iti kinababaik iti asinno man a lalaki uray isu ti ayayatek inggana a malpas ti kasar.Ta kunana, isu dayta ti kinabaknang a saan a kanen ti lati nga inggana ken tanem.

Kinapudnona Gundina, agik ikkis ti riknak ken agpagpagergerak iti buteng idi sumrekak a lamo lamo iti banyo a pagdigusan ni Kellog. Ngem diak ammo ken saanko a maawatan ti riknak no apay a naaramidko?Wen malagipko, a rabii iti sabadao daydi a tiempo. Ti napasamakmi ken Kellog, saanna a nagayatan no di ket siak a mismo.Nalabit kinunana iti bagina a maysaak a nababa a babae ta dimmakelak idiay Amerika.

Idiay Amerika kadwayan laengen iti aganak nga awanan asawa.Ngem idi nagsubliak idiay , impadamagko kadagiti gagayyemko nga addaanakon iti asawa. Impakitak dagiti letratomi ken Kellog idiay Mines view park, Camp John Hay, agraman iti panagkalubbonmi a dua nakasakay iti kabalyo. Ta kalpasan nga adda napasamakmi. Imbagak a kaaduannak nga agpasyar ken lawlawenmi dagiti napipintas a luglugar iti Baguio inggana idiay Trinidad Valley..Ken kasta metten a maymaysa iti kuwarto a nagturoganmi iti las ud iti nasurok a makalawas.

Isu nga idi inyanakko ni Sadiri, ni Kellog iti inrehistrok nga amana.Sadiri iti impanaganko, ta nabasak iti dayta kuwaderno no lalaki iti umona nga anakyo,Sadiri iti ipanaganyo.Ket no babae, Sinamar.

Inayabak ni Inak a Gan-ay, tapno isu ti kaduak a mangasikaso ken Sadiri, ta diak kayat nga ipan iti Day Care.Inkarigatak nga inleppas ti kursok a kina Doktora.Wen, ammok a nasakit ken guraen ni Kellog dagiti Dodoktor ta dakkel iti pangbabalawanna kadakuada.Ta sigun ti nabasak dita kuwaderno, a saankoma natay ti inana a naganak agraman ti adingna koma babae no inasikaso a nalaing ti doktor.Kasta met ti ayatenna nga Ama, a saankoma met natay no inasikaso ti doktor a nalaing idi naiyospital gapu iti appendicitisna.Agsipud ta napobreda, isu ti rason no apay a saan nga inasikaso a nalaing dagiti dodoktor ti ama ken inana idi naipanda iti Hospital.Wen, inkagumaak nga inleppas. Saanla a dayta, inyamangko ken dimmatawak ti tulong kadagiti gagayyemko ken kadagiti naduma duma nga orgnization nga am amok ken nakaikapenngak a pakaibilangan ti kapilya a paga attendarak, nga agsubliak ditoy Pinas tapno mangipatakderak iti Klinika pagpagaasan; kangrunaanna a para kadagitay pada nga awanan.Intedda kaniak iti namanama ken supportada."

Adu pay ti kayat a saritaen ni Grace, ngem diak ammo ken saanko a naawatan ti bagik. Timmakderak, napanak iti sangawananna, nagparintumengak, inarukpko.Naganug ogak a kasla ubing.Awan ti maiyebkasko a sao.Nariknak met iti nabara nga arakup ni Grace.

Nariknak ti dakulap ni Gundina a mangtaptapik kadagiti agsumbangir nga abagami ken Grace ken nangegko a nagasao:

"Kellog ken Grace, napasamak daytoy a kapadasan iti biagtayo.Nalawag ken sigun dagiti pasamak iti nagbaetantayo ket maysa a bendisyon a saan lunod. No man pay adda basol a nailakip bayat iti pannagtayo, nagayatantayo man ken saan. Ngem ammok a dayta basol ket napakawan ta immaytayo iti sangwanan ti Dios a dimmawat iti pammakawanna.Kasta met nga ipasimudaagna a sika Grace; naiyannakka a para ken Kellog ket saanko a gamtudan." Apagapaman a nagsinna ti pananginnarakupmi ken Grace, sinagomi ni Gundina. Nakaisem ken intuloyna iti panagsaona.

" Ngarud tiponak datay kiddawko, saan laeng a siak iti kangrunaan nga abayyo ken ni Sinamar iti flower girl inton agkallaysakayo, no di pay ket aramidentayo man iti maysa a baton lagip ditoy rabaw ti turod ken iti sirok daytoy narukbos a duduogan a longboy., no ania ti kunayo?)"

Napardas ti pannagna ti tiempo. Wen natungpal ti kiddaw ni Gundina.Ta maysa nga agsapa ti Sabado ken apaman a sumingising ni apo Init; nalawag ti panagdenggegko ti kunkuna ni apo Bishop Elyong Uyyasan, nga isu ti pangulo ti United Christian Church of the Philippines iti abagatan a paset iti kailokuan.

"Ayayaten a kakabsat, gagayyem, bibisita, pamilya ken agkakabagian iti agsumbangir a partido, addatayo ken naawistayo amin ita, ditoy rabaw ti turod, sirok iti narukbos ken duduogan longboy, tapno maimatangan ken pagalantipentayo da Atty. Kennedy AgtutorTumakder ken ni Dra. Grace Gan-ay Sagayyo, no adda man ditoy iti makaibaga iti nalinteg a rason a saan matuloy daytoy a kallaysa, agsao itan ; adda kadi....? Ket no awan, agulimeken iti agnanayon."

Gibusna -:)

Articles
Home > Articles Main Page > Article